Videmus igitur ut conquiescere ne infantes quidem possint.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Illa sunt similia: hebes acies est cuipiam oculorum, corpore alius senescit; Te enim iudicem aequum puto, modo quae dicat ille bene noris. Duo Reges: constructio interrete. Scrupulum, inquam, abeunti; Atque adhuc ea dixi, causa cur Zenoni non fuisset, quam ob rem a superiorum auctoritate discederet. Nam Pyrrho, Aristo, Erillus iam diu abiecti. Tum ille: Finem, inquit, interrogandi, si videtur, quod quidem ego a principio ita me malle dixeram hoc ipsum providens, dialecticas captiones. Quo minus animus a se ipse dissidens secumque discordans gustare partem ullam liquidae voluptatis et liberae potest.

  1. At hoc in eo M.
  2. Dulce amarum, leve asperum, prope longe, stare movere, quadratum rotundum.
  3. Si longus, levis dictata sunt.
  4. Sin eam, quam Hieronymus, ne fecisset idem, ut voluptatem illam Aristippi in prima commendatione poneret.
  5. Quamquam haec quidem praeposita recte et reiecta dicere licebit.

Illud quaero, quid ei, qui in voluptate summum bonum ponat, consentaneum sit dicere.

Itaque multi, cum in potestate essent hostium aut tyrannorum, multi in custodia, multi in exillo dolorem suum doctrinae studiis levaverunt. Simul atque natum animal est, gaudet voluptate et eam appetit ut bonum, aspernatur dolorem ut malum. Ut in geometria, prima si dederis, danda sunt omnia. Quam ob rem utique idem faciunt, ut si laevam partem neglegerent, dexteram tuerentur, aut ipsius animi, ut fecit Erillus, cognitionem amplexarentur, actionem relinquerent. Quare istam quoque aggredere tractatam praesertim et ab aliis et a te ipso saepe, ut tibi deesse non possit oratio. Hic ego: Pomponius quidem, inquam, noster iocari videtur, et fortasse suo iure. Quodsi ipsam honestatem undique pertectam atque absolutam. Istam voluptatem, inquit, Epicurus ignorat? Ego autem tibi, Piso, assentior usu hoc venire, ut acrius aliquanto et attentius de claris viris locorum admonitu cogitemus. Sunt enim quasi prima elementa naturae, quibus ubertas orationis adhiberi vix potest, nec equidem eam cogito consectari.

Quid igitur, inquit, eos responsuros putas? Eodem modo is enim tibi nemo dabit, quod, expetendum sit, id esse laudabile. Quorum sine causa fieri nihil putandum est. Transfer idem ad modestiam vel temperantiam, quae est moderatio cupiditatum rationi oboediens. Cur ipse Pythagoras et Aegyptum lustravit et Persarum magos adiit? Quocirca intellegi necesse est in ipsis rebus, quae discuntur et cognoscuntur, invitamenta inesse, quibus ad discendum cognoscendumque moveamur. Ista ipsa, quae tu breviter: regem, dictatorem, divitem solum esse sapientem, a te quidem apte ac rotunde;

Se omnia, quae secundum naturam sint, b o n a appellare, quae autem contra, m a l a. Quod maxime efficit Theophrasti de beata vita liber, in quo multum admodum fortunae datur. Etiam inchoatum, ut, si iuste depositum reddere in recte factis sit, in officiis ponatur depositum reddere; Non autem hoc: igitur ne illud quidem. Atqui eorum nihil est eius generis, ut sit in fine atque extrerno bonorum. Hoc est vim afferre, Torquate, sensibus, extorquere ex animis cognitiones verborum, quibus inbuti sumus.

  1. Quid ergo attinet dicere: Nihil haberem, quod reprehenderem, si finitas cupiditates haberent?
  2. Sin dicit obscurari quaedam nec apparere, quia valde parva sint, nos quoque concedimus;
  3. Ecce aliud simile dissimile.
  4. Sic consequentibus vestris sublatis prima tolluntur.

Audeo dicere, inquit. Illud quaero, quid ei, qui in voluptate summum bonum ponat, consentaneum sit dicere. Dici enim nihil potest verius. Et nemo nimium beatus est; Me ipsum esse dicerem, inquam, nisi mihi viderer habere bene cognitam voluptatem et satis firme conceptam animo atque comprehensam. Quid vero? An eiusdem modi? Cuius similitudine perspecta in formarum specie ac dignitate transitum est ad honestatem dictorum atque factorum. Ego, quam ille praeponendam et magis eligendam, beatiorem hanc appello nec ullo minimo momento plus ei vitae tribuo quam Stoici. Sed est forma eius disciplinae, sicut fere ceterarum, triplex: una pars est naturae, disserendi altera, vivendi tertia. In quibus doctissimi illi veteres inesse quiddam caeleste et divinum putaverunt.

Cur deinde Metrodori liberos commendas? Sed ad haec, nisi molestum est, habeo quae velim. Quam quidem certationem homo et acutus et diligens, Chrysippus, non contemnit totumque discrimen summi boni in earum comparatione positum putat. Praetereo multos, in bis doctum hominem et suavem, Hieronymum, quem iam cur Peripateticum appellem nescio. Praeclare enim Plato: Beatum, cui etiam in senectute contigerit, ut sapientiam verasque opiniones assequi possit. Immo istud quidem, inquam, quo loco quidque, nisi iniquum postulo, arbitratu meo. Ita fit beatae vitae domina fortuna, quam Epicurus ait exiguam intervenire sapienti. Hac videlicet ratione, quod ea, quae externa sunt, iis tuemur officiis, quae oriuntur a suo cuiusque genere virtutis.

Consequatur summas voluptates non modo parvo, sed per me nihilo, si potest;

Tum ego: Non mehercule, inquam, soleo temere contra Stoicos, non quo illis admodum assentiar, sed pudore impedior; Duo enim genera quae erant, fecit tria. Verum hoc loco sumo verbis his eandem certe vim voluptatis Epicurum nosse quam ceteros. Non est ista, inquam, Piso, magna dissensio. Tollenda est atque extrahenda radicitus. Itaque quantum adiit periculum! ad honestatem enim illum omnem conatum suum referebat, non ad voluptatem.

  1. Omnes enim iucundum motum, quo sensus hilaretur.
  2. Teneo, inquit, finem illi videri nihil dolere.

Quae cum dixissem, Habeo, inquit Torquatus, ad quos ista referam, et, quamquam aliquid ipse poteram, tamen invenire malo paratiores. Voluptatem cum summum bonum diceret, primum in eo ipso parum vidit, deinde hoc quoque alienum; Quae etsi mihi nullo modo probantur, tamen Democritum laudatum a ceteris ab hoc, qui eum unum secutus esset, nollem vituperatum.

Effluit igitur voluptas corporis et prima quaeque avolat saepiusque relinquit causam paenitendi quam recordandi. Si est nihil nisi corpus, summa erunt illa: valitudo, vacuitas doloris, pulchritudo, cetera. Magna laus. Quid sequatur, quid repugnet, vident. Non igitur potestis voluptate omnia dirigentes aut tueri aut retinere virtutem. Torquatus, is qui consul cum Cn. Quae cum dixissem, Habeo, inquit Torquatus, ad quos ista referam, et, quamquam aliquid ipse poteram, tamen invenire malo paratiores. Etenim si delectamur, cum scribimus, quis est tam invidus, qui ab eo nos abducat?

Si mala non sunt, iacet omnis ratio Peripateticorum. Equidem etiam Epicurum, in physicis quidem, Democriteum puto. Etsi ea quidem, quae adhuc dixisti, quamvis ad aetatem recte isto modo dicerentur. Nemo nostrum istius generis asotos iucunde putat vivere. Atqui perspicuum est hominem e corpore animoque constare, cum primae sint animi partes, secundae corporis. Quod autem principium officii quaerunt, melius quam Pyrrho; Quodsi Graeci leguntur a Graecis isdem de rebus alia ratione compositis, quid est, cur nostri a nostris non legantur? Primum quid tu dicis breve? Quin etiam ferae, inquit Pacuvius, quíbus abest, ad praécavendum intéllegendi astútia, iniecto terrore mortis horrescunt.

Nec vero pietas adversus deos nec quanta iis gratia debeatur sine explicatione naturae intellegi potest. Nam bonum ex quo appellatum sit, nescio, praepositum ex eo credo, quod praeponatur aliis. Quae hic rei publicae vulnera inponebat, eadem ille sanabat. Quaero igitur, quo modo hae tantae commendationes a natura profectae subito a sapientia relictae sint. Non est ista, inquam, Piso, magna dissensio. Crassus fuit, qui tamen solebat uti suo bono, ut hodie est noster Pompeius, cui recte facienti gratia est habenda; Vides igitur te aut ea sumere, quae non concedantur, aut ea, quae etiam concessa te nihil iuvent.

Quam si explicavisset, non tam haesitaret.

Hi autem ponunt illi quidem prima naturae, sed ea seiungunt a finibus et a summa bonorum; Ratio ista, quam defendis, praecepta, quae didicisti, quae probas, funditus evertunt amicitiam, quamvis eam Epicurus, ut facit, in caelum efferat laudibus. Sed ego in hoc resisto; Color egregius, integra valitudo, summa gratia, vita denique conferta voluptatum omnium varietate. Quid enim necesse est, tamquam meretricem in matronarum coetum, sic voluptatem in virtutum concilium adducere? Utinam quidem dicerent alium alio beatiorem! Iam ruinas videres. Quid, si non sensus modo ei sit datus, verum etiam animus hominis? Oratio me istius philosophi non offendit;

Nihil enim hoc differt.

Fortitudinis quaedam praecepta sunt ac paene leges, quae effeminari virum vetant in dolore. Sed haec in pueris; Minime vero, inquit ille, consentit. Quo tandem modo? Itaque primos congressus copulationesque et consuetudinum instituendarum voluntates fieri propter voluptatem; Haec non erant eius, qui innumerabilis mundos infinitasque regiones, quarum nulla esset ora, nulla extremitas, mente peragravisset.

Sed utrum hortandus es nobis, Luci, inquit, an etiam tua sponte propensus es? Iam doloris medicamenta illa Epicurea tamquam de narthecio proment: Si gravis, brevis; Hinc ceteri particulas arripere conati suam quisque videro voluit afferre sententiam. Sin eam, quam Hieronymus, ne fecisset idem, ut voluptatem illam Aristippi in prima commendatione poneret. Quare, quoniam de primis naturae commodis satis dietum est nunc de maioribus consequentibusque videamus. Nisi autem rerum natura perspecta erit, nullo modo poterimus sensuum iudicia defendere. Si ista mala sunt, in quae potest incidere sapiens, sapientem esse non esse ad beate vivendum satis. -, sed ut hoc iudicaremus, non esse in iis partem maximam positam beate aut secus vivendi. Frater et T. Sin tantum modo ad indicia veteris memoriae cognoscenda, curiosorum. Tamen aberramus a proposito, et, ne longius, prorsus, inquam, Piso, si ista mala sunt, placet. Itaque, Torquate, cum diceres clamare Epicurum non posse iucunde vivi, nisi honeste et sapienter et iuste viveretur, tu ipse mihi gloriari videbare.

Erit enim mecum, si tecum erit.

Maximeque eos videre possumus res gestas audire et legere velle, qui a spe gerendi absunt confecti senectute. Nunc reliqua videamus, nisi aut ad haec, Cato, dicere aliquid vis aut nos iam longiores sumus. Si enim ad populum me vocas, eum. Quarum ambarum rerum cum medicinam pollicetur, luxuriae licentiam pollicetur. Mihi quidem Homerus huius modi quiddam vidisse videatur in iis, quae de Sirenum cantibus finxerit. Gracchum patrem non beatiorem fuisse quam fillum, cum alter stabilire rem publicam studuerit, alter evertere. Fortasse id optimum, sed ubi illud: Plus semper voluptatis? Quibusnam praeteritis? Potius inflammat, ut coercendi magis quam dedocendi esse videantur. Quae quidem res efficit, ne necesse sit isdem de rebus semper quasi dictata decantare neque a commentariolis suis discedere. Quod non faceret, si in voluptate summum bonum poneret. Illa videamus, quae a te de amicitia dicta sunt.

Tum ille timide vel potius verecunde: Facio, inquit. Et quae per vim oblatum stuprum volontaria morte lueret inventa est et qui interficeret filiam, ne stupraretur. Sin eam, quam Hieronymus, ne fecisset idem, ut voluptatem illam Aristippi in prima commendatione poneret. Themistocles quidem, cum ei Simonides an quis alius artem memoriae polliceretur, Oblivionis, inquit, mallem. Si ad corpus pertinentibus, rationes tuas te video compensare cum istis doloribus, non memoriam corpore perceptarum voluptatum; In ipsa enim parum magna vis inest, ut quam optime se habere possit, si nulla cultura adhibeatur. Nec hoc ille non vidit, sed verborum magnificentia est et gloria delectatus. Age sane, inquam. Sed id ne cogitari quidem potest quale sit, ut non repugnet ipsum sibi.

Nihil opus est exemplis hoc facere longius.

Tollitur beneficium, tollitur gratia, quae sunt vincla concordiae. Alterum significari idem, ut si diceretur, officia media omnia aut pleraque servantem vivere. Non autem hoc: igitur ne illud quidem. Quarum cum una sit, qua mores conformari putantur, differo eam partem, quae quasi stirps ets huius quaestionis. Illa tamen simplicia, vestra versuta. Sensus enim cuiusque et natura rerum atque ipsa veritas clamabat quodam modo non posse adduci, ut inter eas res, quas Zeno exaequaret, nihil interesset. Quod non subducta utilitatis ratione effici solet, sed ipsum a se oritur et sua sponte nascitur. Nescio quo modo praetervolavit oratio. Ita relinquet duas, de quibus etiam atque etiam consideret.

Non laboro, inquit, de nomine. Ut proverbia non nulla veriora sint quam vestra dogmata. Sunt enim prima elementa naturae, quibus auctis vírtutis quasi germen efficitur. Crassus fuit, qui tamen solebat uti suo bono, ut hodie est noster Pompeius, cui recte facienti gratia est habenda; -delector enim, quamquam te non possum, ut ais, corrumpere, delector, inquam, et familia vestra et nomine. Quo plebiscito decreta a senatu est consuli quaestio Cn. Hi autem ponunt illi quidem prima naturae, sed ea seiungunt a finibus et a summa bonorum; Quod eo liquidius faciet, si perspexerit rerum inter eas verborumne sit controversia.

Res tota, Torquate, non doctorum hominum, velle post mortem epulis celebrari memoriam sui nominis.

Restat locus huic disputationi vel maxime necessarius de amicitia, quam, si voluptas summum sit bonum, affirmatis nullam omnino fore. Non est ista, inquam, Piso, magna dissensio. Qui enim voluptatem ipsam contemnunt, iis licet dicere se acupenserem maenae non anteponere. Si vero id etiam explanare velles apertiusque diceres nihil eum fecisse nisi voluptatis causa, quo modo eum tandem laturum fuisse existimas? Aliis esse maiora, illud dubium, ad id, quod summum bonum dicitis, ecquaenam possit fieri accessio. Certe, nisi voluptatem tanti aestimaretis. Crasso, quem semel ait in vita risisse Lucilius, non contigit, ut ea re minus agelastoj ut ait idem, vocaretur. Totum autem id externum est, et quod externum, id in casu est. Virtutibus igitur rectissime mihi videris et ad consuetudinem nostrae orationis vitia posuisse contraria. Rem unam praeclarissimam omnium maximeque laudandam, penitus viderent, quonam gaudio complerentur, cum tantopere eius adumbrata opinione laetentur?

Sed nonne merninisti licere mihi ista probare, quae sunt a te dicta? Cum audissem Antiochum, Brute, ut solebam, cum M. Ita relinquet duas, de quibus etiam atque etiam consideret. His similes sunt omnes, qui virtuti student levantur vitiis, levantur erroribus, nisi forte censes Ti. Tum, Quintus et Pomponius cum idem se velle dixissent, Piso exorsus est. Quasi vero, inquit, perpetua oratio rhetorum solum, non etiam philosophorum sit. Quia, cum a Zenone, inquam, hoc magnifice tamquam ex oraculo editur: Virtus ad beate vivendum se ipsa contenta est, et Quare? Id enim volumus, id contendimus, ut officii fructus sit ipsum officium. Quodsi ipsam honestatem undique pertectam atque absolutam. Sed in rebus apertissimis nimium longi sumus. Quia dolori non voluptas contraria est, sed doloris privatio. At certe gravius.