Et quod est munus, quod opus sapientiae?

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nec lapathi suavitatem acupenseri Galloni Laelius anteponebat, sed suavitatem ipsam neglegebat; Quamquam ab iis philosophiam et omnes ingenuas disciplinas habemus;

Esse enim quam vellet iniquus iustus poterat inpune.

Nunc dicam de voluptate, nihil scilicet novi, ea tamen, quae te ipsum probaturum esse confidam. Illa enim, quae prosunt aut quae nocent, aut bona sunt aut mala, quae sint paria necesse est. Proclivi currit oratio. At quanta conantur! Mundum hunc omnem oppidum esse nostrum! Incendi igitur eos, qui audiunt, vides. Magni enim aestimabat pecuniam non modo non contra leges, sed etiam legibus partam. Tollenda est atque extrahenda radicitus. Si de re disceptari oportet, nulla mihi tecum, Cato, potest esse dissensio. Nec enim ignoras his istud honestum non summum modo, sed etiam, ut tu vis, solum bonum videri. Restat locus huic disputationi vel maxime necessarius de amicitia, quam, si voluptas summum sit bonum, affirmatis nullam omnino fore. Haec para/doca illi, nos admirabilia dicamus. Ita finis bonorum existit secundum naturam vivere sic affectum, ut optime is affici possit ad naturamque accommodatissime. Dolere malum est: in crucem qui agitur, beatus esse non potest.

Nihil opus est exemplis hoc facere longius.

Quid ergo attinet gloriose loqui, nisi constanter loquare? Ne in odium veniam, si amicum destitero tueri. Octavio fuit, cum illam severitatem in eo filio adhibuit, quem in adoptionem D. Facit igitur Lucius noster prudenter, qui audire de summo bono potissimum velit; Quam ob rem utique idem faciunt, ut si laevam partem neglegerent, dexteram tuerentur, aut ipsius animi, ut fecit Erillus, cognitionem amplexarentur, actionem relinquerent. In qua si nihil est praeter rationem, sit in una virtute finis bonorum;

Quod equidem non reprehendo;

Sic enim maiores nostri labores non fugiendos tristissimo tamen verbo aerumnas etiam in deo nominaverunt. Aliena dixit in physicis nec ea ipsa, quae tibi probarentur; Idcirco enim non desideraret, quia, quod dolore caret, id in voluptate est. Si alia sentit, inquam, alia loquitur, numquam intellegam quid sentiat; Verum tamen cum de rebus grandioribus dicas, ipsae res verba rapiunt; Eorum enim omnium multa praetermittentium, dum eligant aliquid, quod sequantur, quasi curta sententia; Et ego: Piso, inquam, si est quisquam, qui acute in causis videre soleat quae res agatur. Nihil ad rem! Ne sit sane; Virtutibus igitur rectissime mihi videris et ad consuetudinem nostrae orationis vitia posuisse contraria. Scripta sane et multa et polita, sed nescio quo pacto auctoritatem oratio non habet. An eum discere ea mavis, quae cum plane perdidiceriti nihil sciat? Multoque hoc melius nos veriusque quam Stoici.

Mihi, inquam, qui te id ipsum rogavi? Quid enim me prohiberet Epicureum esse, si probarem, quae ille diceret? Quod autem magnum dolorem brevem, longinquum levem esse dicitis, id non intellego quale sit. Nunc vides, quid faciat. Sunt enim prima elementa naturae, quibus auctis vĂ­rtutis quasi germen efficitur. Et adhuc quidem ita nobis progresso ratio est, ut ea duceretur omnis a prima commendatione naturae. Haec quo modo conveniant, non sane intellego.

Ita nemo beato beatior.

An eum locum libenter invisit, ubi Demosthenes et Aeschines inter se decertare soliti sunt? Hanc quoque iucunditatem, si vis, transfer in animum; Videamus animi partes, quarum est conspectus illustrior; Est autem officium, quod ita factum est, ut eius facti probabilis ratio reddi possit. Equidem, sed audistine modo de Carneade? Quid ei reliquisti, nisi te, quoquo modo loqueretur, intellegere, quid diceret? Satis est ad hoc responsum. Sin eam, quam Hieronymus, ne fecisset idem, ut voluptatem illam Aristippi in prima commendatione poneret. Ista ipsa, quae tu breviter: regem, dictatorem, divitem solum esse sapientem, a te quidem apte ac rotunde; Sed ad rem redeamus; Atque ab his initiis profecti omnium virtutum et originem et progressionem persecuti sunt.

Nec enim figura corporis nec ratio excellens ingenii humani significat ad unam hanc rem natum hominem, ut frueretur voluptatibus. Nam illud quidem adduci vix possum, ut ea, quae senserit ille, tibi non vera videantur. An ea, quae per vinitorem antea consequebatur, per se ipsa curabit? Sed in rebus apertissimis nimium longi sumus. Paulum, cum regem Persem captum adduceret, eodem flumine invectio? Primum cur ista res digna odio est, nisi quod est turpis?

Incommoda autem et commoda-ita enim estmata et dustmata appello-communia esse voluerunt, paria noluerunt.

Estne, quaeso, inquam, sitienti in bibendo voluptas? Animi enim quoque dolores percipiet omnibus partibus maiores quam corporis. Ita multo sanguine profuso in laetitia et in victoria est mortuus. Claudii libidini, qui tum erat summo ne imperio, dederetur. Quamquam ego non quaero, quid tibi a me probatum sit, sed huic Ciceroni nostro, quem discipulum cupio a te abducere. Quod etsi ingeniis magnis praediti quidam dicendi copiam sine ratione consequuntur, ars tamen est dux certior quam natura. Universa enim illorum ratione cum tota vestra confligendum puto. Atqui perspicuum est hominem e corpore animoque constare, cum primae sint animi partes, secundae corporis. Nam si +omnino nos+ neglegemus, in Aristonea vitia incidemus et peccata obliviscemurque quae virtuti ipsi principia dederimus; Quae iam oratio non a philosopho aliquo, sed a censore opprimenda est.

Non enim ipsa genuit hominem, sed accepit a natura inchoatum. Duo Reges: constructio interrete. Age, inquies, ista parva sunt. Vides igitur te aut ea sumere, quae non concedantur, aut ea, quae etiam concessa te nihil iuvent. Equidem e Cn. Satisne ergo pudori consulat, si quis sine teste libidini pareat? Itaque haec cum illis est dissensio, cum Peripateticis nulla sane. Hic, qui utrumque probat, ambobus debuit uti, sicut facit re, neque tamen dividit verbis. Sed quia studebat laudi et dignitati, multum in virtute processerat. Quae rursus dum sibi evelli ex ordine nolunt, horridiores evadunt, asperiores, duriores et oratione et moribus. Quae quidem res efficit, ne necesse sit isdem de rebus semper quasi dictata decantare neque a commentariolis suis discedere. Quae cum essent dicta, finem fecimus et ambulandi et disputandi.

  1. Multa sunt dicta ab antiquis de contemnendis ac despiciendis rebus humanis;
  2. Fatebuntur Stoici haec omnia dicta esse praeclare, neque eam causam Zenoni desciscendi fuisse.
  3. Recte, inquit, intellegis.
  4. Sed mehercule pergrata mihi oratio tua.
  5. Quicquid porro animo cernimus, id omne oritur a sensibus;

Quam nemo umquam voluptatem appellavit, appellat;

Quis hoc dicit? Negare non possum. Quaesita enim virtus est, non quae relinqueret naturam, sed quae tueretur. Sed ad illum redeo. Erillus autem ad scientiam omnia revocans unum quoddam bonum vidit, sed nec optimum nec quo vita gubernari possit. Si enim ita est, vide ne facinus facias, cum mori suadeas. Id enim volumus, id contendimus, ut officii fructus sit ipsum officium. Aliena dixit in physicis nec ea ipsa, quae tibi probarentur; Restincta enim sitis stabilitatem voluptatis habet, inquit, illa autem voluptas ipsius restinctionis in motu est. Ex quo intellegitur, quoniam se ipsi omnes natura diligant, tam insipientem quam sapientem sumpturum, quae secundum naturam sint, reiecturumque contraria.

  1. Cum audissem Antiochum, Brute, ut solebam, cum M.
  2. Ea, quae dialectici nunc tradunt et docent, nonne ab illis instituta sunt aut inventa sunt?
  3. Scaevola tribunus plebis ferret ad plebem vellentne de ea re quaeri.
  4. Octavio fuit, cum illam severitatem in eo filio adhibuit, quem in adoptionem D.
  5. Audax negotium, dicerem impudens, nisi hoc institutum postea translatum ad philosophos nostros esset.

Callipho ad virtutem nihil adiunxit nisi voluptatem, Diodorus vacuitatem doloris. Etenim semper illud extra est, quod arte comprehenditur. Manebit ergo amicitia tam diu, quam diu sequetur utilitas, et, si utilitas amicitiam constituet, tollet eadem. Si enim Zenoni licuit, cum rem aliquam invenisset inusitatam, inauditum quoque ei rei nomen inponere, cur non liceat Catoni? Summae mihi videtur inscitiae. Sic igitur in homine perfectio ista in eo potissimum, quod est optimum, id est in virtute, laudatur. Quid loquor de nobis, qui ad laudem et ad decus nati, suscepti, instituti sumus? Quis enim est, qui non videat haec esse in natura rerum tria? Sin te auctoritas commovebat, nobisne omnibus et Platoni ipsi nescio quem illum anteponebas? Sin ea non neglegemus neque tamen ad finem summi boni referemus, non multum ab Erilli levitate aberrabimus. Qui autem voluptate vitam effici beatam putabit, qui sibi is conveniet, si negabit voluptatem crescere longinquitate? Quod autem magnum dolorem brevem, longinquum levem esse dicitis, id non intellego quale sit.

Non igitur bene. Quare obscurentur etiam haec, quae secundum naturam esse dicimus, in vita beata; Non minor, inquit, voluptas percipitur ex vilissimis rebus quam ex pretiosissimis. Nec enim absolvi beata vita sapientis neque ad exitum perduci poterit, si prima quaeque bene ab eo consulta atque facta ipsius oblivione obruentur. In his igitur partibus duabus nihil erat, quod Zeno commutare gestiret. Nummus in Croesi divitiis obscuratur, pars est tamen divitiarum. Egone non intellego, quid sit don Graece, Latine voluptas? Si verbum sequimur, primum longius verbum praepositum quam bonum. Praeterea et appetendi et refugiendi et omnino rerum gerendarum initia proficiscuntur aut a voluptate aut a dolore. Videamus animi partes, quarum est conspectus illustrior;

Non dolere, inquam, istud quam vim habeat postea videro; Cetera illa adhibebat, quibus demptis negat se Epicurus intellegere quid sit bonum. Restat locus huic disputationi vel maxime necessarius de amicitia, quam, si voluptas summum sit bonum, affirmatis nullam omnino fore. Atque hoc loco similitudines eas, quibus illi uti solent, dissimillimas proferebas. At cum tuis cum disseras, multa sunt audienda etiam de obscenis voluptatibus, de quibus ab Epicuro saepissime dicitur. Cave putes quicquam esse verius. Minime vero, inquit ille, consentit. Vitiosum est enim in dividendo partem in genere numerare. Atqui pugnantibus et contrariis studiis consiliisque semper utens nihil quieti videre, nihil tranquilli potest. Quid in isto egregio tuo officio et tanta fide-sic enim existimo-ad corpus refers?

Certe nihil nisi quod possit ipsum propter se iure laudari.

Virtutis, magnitudinis animi, patientiae, fortitudinis fomentis dolor mitigari solet. A villa enim, credo, et: Si ibi te esse scissem, ad te ipse venissem. Quarum ambarum rerum cum medicinam pollicetur, luxuriae licentiam pollicetur. Quae ista amicitia est? Quid affers, cur Thorius, cur Caius Postumius, cur omnium horum magister, Orata, non iucundissime vixerit? Eiuro, inquit adridens, iniquum, hac quidem de re;

  1. Gloriosa ostentatio in constituendo summo bono.
  2. Ut in geometria, prima si dederis, danda sunt omnia.
  3. Ergo infelix una molestia, fellx rursus, cum is ipse anulus in praecordiis piscis inventus est?
  4. Ex rebus enim timiditas, non ex vocabulis nascitur.

Societatem coniunctionis humanae munifice et aeque tuens iustitia dicitur, cui sunt adiunctae pietas, bonitas, liberalitas, benignitas, comitas, quaeque sunt generis eiusdem. Illis videtur, qui illud non dubitant bonum dicere -; Audeo dicere, inquit. An, partus ancillae sitne in fructu habendus, disseretur inter principes civitatis, P. Est autem eius generis actio quoque quaedam, et quidem talis, ut ratio postulet agere aliquid et facere eorum. Quae sunt igitur communia vobis cum antiquis, iis sic utamur quasi concessis; De maximma autem re eodem modo, divina mente atque natura mundum universum et eius maxima partis administrari. Quid igitur dubitamus in tota eius natura quaerere quid sit effectum?

An vero displicuit ea, quae tributa est animi virtutibus tanta praestantia? Tantum dico, magis fuisse vestrum agere Epicuri diem natalem, quam illius testamento cavere ut ageretur. Nunc dicam de voluptate, nihil scilicet novi, ea tamen, quae te ipsum probaturum esse confidam. Theophrasti igitur, inquit, tibi liber ille placet de beata vita? Sed in rebus apertissimis nimium longi sumus. Est tamen ea secundum naturam multoque nos ad se expetendam magis hortatur quam superiora omnia.

Familiares nostros, credo, Sironem dicis et Philodemum, cum optimos viros, tum homines doctissimos.

Nummus in Croesi divitiis obscuratur, pars est tamen divitiarum. Portenta haec esse dicit, neque ea ratione ullo modo posse vivi; Nam quibus rebus efficiuntur voluptates, eae non sunt in potestate sapientis. Neutrum vero, inquit ille. Quod autem patrocinium aut quae ista causa est voluptatis, quae nec testes ullos e claris viris nec laudatores poterit adhibere?

Omnes enim iucundum motum, quo sensus hilaretur. Nihilne te delectat umquam -video, quicum loquar-, te igitur, Torquate, ipsum per se nihil delectat? Sin ea non neglegemus neque tamen ad finem summi boni referemus, non multum ab Erilli levitate aberrabimus. Addo etiam illud, multa iam mihi dare signa puerum et pudoris et ingenii, sed aetatem vides. At enim hic etiam dolore. Hoc est vim afferre, Torquate, sensibus, extorquere ex animis cognitiones verborum, quibus inbuti sumus. Quid de Platone aut de Democrito loquar? Quis suae urbis conservatorem Codrum, quis Erechthei filias non maxime laudat?

An hoc usque quaque, aliter in vita? Que Manilium, ab iisque M. Vives, inquit Aristo, magnifice atque praeclare, quod erit cumque visum ages, numquam angere, numquam cupies, numquam timebis. Beatus sibi videtur esse moriens. Istam voluptatem, inquit, Epicurus ignorat? Sed ad rem redeamus; Nonne odio multos dignos putamus, qui quodam motu aut statu videntur naturae legem et modum contempsisse? Quorum sine causa fieri nihil putandum est. Duarum enim vitarum nobis erunt instituta capienda. Bonum appello quicquid secundurn naturam est, quod contra malum, nec ego solus, sed tu etiam, Chrysippe, in foro, domi; An potest cupiditas finiri? Te enim iudicem aequum puto, modo quae dicat ille bene noris.

Tu vero, inquam, ducas licet, si sequetur;

Sic vester sapiens magno aliquo emolumento commotus cicuta, si opus erit, dimicabit. Quasi vero, inquit, perpetua oratio rhetorum solum, non etiam philosophorum sit. Nihilne te delectat umquam -video, quicum loquar-, te igitur, Torquate, ipsum per se nihil delectat? Ab his oratores, ab his imperatores ac rerum publicarum principes extiterunt. Sed virtutem ipsam inchoavit, nihil amplius. Numquam audivi in Epicuri schola Lycurgum, Solonem, Miltiadem, Themistoclem, Epaminondam nominari, qui in ore sunt ceterorum omnium philosophorum.