Ita fit cum gravior, tum etiam splendidior oratio.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Num igitur eum postea censes anxio animo aut sollicito fuisse? Dolere malum est: in crucem qui agitur, beatus esse non potest. Superiores tres erant, quae esse possent, quarum est una sola defensa, eaque vehementer. Dulce amarum, leve asperum, prope longe, stare movere, quadratum rotundum. Quam ob rem tandem, inquit, non satisfacit? Tertium autem omnibus aut maximis rebus iis, quae secundum naturam sint, fruentem vivere. Duo Reges: constructio interrete. Quis est autem dignus nomine hominis, qui unum diem totum velit esse in genere isto voluptatis?

An quod ita callida est, ut optime possit architectari voluptates?

Num igitur dubium est, quin, si in re ipsa nihil peccatur a superioribus, verbis illi commodius utantur? An obliviscimur, quantopere in audiendo in legendoque moveamur, cum pie, cum amice, cum magno animo aliquid factum cognoscimus?

  1. Scientiam pollicentur, quam non erat mirum sapientiae cupido patria esse cariorem.
  2. Is ita vivebat, ut nulla tam exquisita posset inveniri voluptas, qua non abundaret.
  3. Re mihi non aeque satisfacit, et quidem locis pluribus.
  4. Ita cum ea volunt retinere, quae superiori sententiae conveniunt, in Aristonem incidunt;

At ille non pertimuit saneque fidenter: Istis quidem ipsis verbis, inquit;

Hoc loco discipulos quaerere videtur, ut, qui asoti esse velint, philosophi ante fiant. Id mihi magnum videtur. Tamen aberramus a proposito, et, ne longius, prorsus, inquam, Piso, si ista mala sunt, placet. Nam si dicent ab illis has res esse tractatas, ne ipsos quidem Graecos est cur tam multos legant, quam legendi sunt. Est igitur officium eius generis, quod nec in bonis ponatur nec in contrariis. At vero illa perfecta atque plena eorum, qui cum de hominis summo bono quaererent, nullam in eo neque animi neque corporis partem vacuam tutela reliquerunt. Itaque si aut requietem natura non quaereret aut eam posset alia quadam ratione consequi. Mihi quidem Homerus huius modi quiddam vidisse videatur in iis, quae de Sirenum cantibus finxerit. Duo enim genera quae erant, fecit tria. Illi enim inter se dissentiunt. Primum divisit ineleganter;

In eo autem voluptas omnium Latine loquentium more ponitur, cum percipitur ea, quae sensum aliquem moveat, iucunditas. His similes sunt omnes, qui virtuti student levantur vitiis, levantur erroribus, nisi forte censes Ti. Idem fecisset Epicurus, si sententiam hanc, quae nunc Hieronymi est, coniunxisset cum Aristippi vetere sententia. Quo plebiscito decreta a senatu est consuli quaestio Cn. Animum autem reliquis rebus ita perfecit, ut corpus; Nec vero ut voluptatem expetat, natura movet infantem, sed tantum ut se ipse diligat, ut integrum se salvumque velit. Quid, si reviviscant Platonis illi et deinceps qui eorum auditores fuerunt, et tecum ita loquantur? Quis est, qui non oderit libidinosam, protervam adolescentiam? Atqui haec patefactio quasi rerum opertarum, cum quid quidque sit aperitur, definitio est. Sed eum qui audiebant, quoad poterant, defendebant sententiam suam.

Quod autem satis est, eo quicquid accessit, nimium est;

Quae cum ita sint, effectum est nihil esse malum, quod turpe non sit. Qui enim voluptatem ipsam contemnunt, iis licet dicere se acupenserem maenae non anteponere. Sed emolumenta communia esse dicuntur, recte autem facta et peccata non habentur communia. Compensabatur, inquit, cum summis doloribus laetitia. Tum ille: Finem, inquit, interrogandi, si videtur, quod quidem ego a principio ita me malle dixeram hoc ipsum providens, dialecticas captiones. Quod etsi ingeniis magnis praediti quidam dicendi copiam sine ratione consequuntur, ars tamen est dux certior quam natura. Hoc autem loco tantum explicemus haec honesta, quae dico, praeterquam quod nosmet ipsos diligamus, praeterea suapte natura per se esse expetenda. Scaevola tribunus plebis ferret ad plebem vellentne de ea re quaeri.

Si enim non fuit eorum iudicii, nihilo magis hoc non addito illud est iudicatum-. Hic, qui utrumque probat, ambobus debuit uti, sicut facit re, neque tamen dividit verbis. Quid censes in Latino fore? Quid igitur dubitamus in tota eius natura quaerere quid sit effectum? Tu enim ista lenius, hic Stoicorum more nos vexat. Eodem modo is enim tibi nemo dabit, quod, expetendum sit, id esse laudabile. Suam denique cuique naturam esse ad vivendum ducem. Deinde disputat, quod cuiusque generis animantium statui deceat extremum. Sed haec quidem liberius ab eo dicuntur et saepius. Eorum enim omnium multa praetermittentium, dum eligant aliquid, quod sequantur, quasi curta sententia; Rem unam praeclarissimam omnium maximeque laudandam, penitus viderent, quonam gaudio complerentur, cum tantopere eius adumbrata opinione laetentur?

Est enim perspicuum nullam artem ipsam in se versari, sed esse aliud artem ipsam, aliud quod propositum sit arti. Nam, ut sint illa vendibiliora, haec uberiora certe sunt.

Quibus autem in rebus tanta obscuratio non fit, fieri tamen potest, ut id ipsum, quod interest, non sit magnum. Quasi vero aut concedatur in omnibus stultis aeque magna esse vitia, et eadem inbecillitate et inconstantia L. Ratio ista, quam defendis, praecepta, quae didicisti, quae probas, funditus evertunt amicitiam, quamvis eam Epicurus, ut facit, in caelum efferat laudibus. Non enim solum Torquatus dixit quid sentiret, sed etiam cur. Eaedem enim utilitates poterunt eas labefactare atque pervertere. Et quidem illud ipsum non nimium probo et tantum patior, philosophum loqui de cupiditatibus finiendis. Scrupulum, inquam, abeunti; Quicquid porro animo cernimus, id omne oritur a sensibus; In his igitur partibus duabus nihil erat, quod Zeno commutare gestiret. Tantum dico, magis fuisse vestrum agere Epicuri diem natalem, quam illius testamento cavere ut ageretur. Nam aliquando posse recte fieri dicunt nulla expectata nec quaesita voluptate. Quid, cum volumus nomina eorum, qui quid gesserint, nota nobis esse, parentes, patriam, multa praeterea minime necessaria?

Sed plane dicit quod intellegit. Et quis a Stoicis et quem ad modum diceretur, tamen ego quoque exponam, ut perspiciamus, si potuerimus, quidnam a Zenone novi sit allatum. Septem autem illi non suo, sed populorum suffragio omnium nominati sunt. Quae cum dixissem, Habeo, inquit Torquatus, ad quos ista referam, et, quamquam aliquid ipse poteram, tamen invenire malo paratiores. Ita est quoddam commune officium sapientis et insipientis, ex quo efficitur versari in iis, quae media dicamus. Te autem hortamur omnes, currentem quidem, ut spero, ut eos, quos novisse vis, imitari etiam velis. Et si turpitudinem fugimus in statu et motu corporis, quid est cur pulchritudinem non sequamur? Facile est hoc cernere in primis puerorum aetatulis. Scaevola tribunus plebis ferret ad plebem vellentne de ea re quaeri. Quorum altera prosunt, nocent altera. Honestum igitur id intellegimus, quod tale est, ut detracta omni utilitate sine ullis praemiis fructibusve per se ipsum possit iure laudari. Nam cum Academicis incerta luctatio est, qui nihil affirmant et quasi desperata cognitione certi id sequi volunt, quodcumque veri simile videatur. Hic, qui utrumque probat, ambobus debuit uti, sicut facit re, neque tamen dividit verbis. Nam si amitti vita beata potest, beata esse non potest. Si longus, levis.

  1. Eamne rationem igitur sequere, qua tecum ipse et cum tuis utare, profiteri et in medium proferre non audeas?
  2. Quare hoc videndum est, possitne nobis hoc ratio philosophorum dare.
  3. Fatebuntur Stoici haec omnia dicta esse praeclare, neque eam causam Zenoni desciscendi fuisse.
  4. Nonne videmus quanta perturbatio rerum omnium consequatur, quanta confusio?
  5. At enim hic etiam dolore.

Quod maxime efficit Theophrasti de beata vita liber, in quo multum admodum fortunae datur.

Vide, quaeso, rectumne sit. Nam et ille apud Trabeam voluptatem animi nimiam laetitiam dicit eandem, quam ille Caecilianus, qui omnibus laetitiis laetum esse se narrat. Illis videtur, qui illud non dubitant bonum dicere -; Unum est sine dolore esse, alterum cum voluptate. Hoc loco discipulos quaerere videtur, ut, qui asoti esse velint, philosophi ante fiant. Et hunc idem dico, inquieta sed ad virtutes et ad vitia nihil interesse. Atque ab isto capite fluere necesse est omnem rationem bonorum et malorum. Nisi enim id faceret, cur Plato Aegyptum peragravit, ut a sacerdotibus barbaris numeros et caelestia acciperet? Immo alio genere; De quibus etsi a Chrysippo maxime est elaboratum, tamen a Zenone minus multo quam ab antiquis; Quid interest, nisi quod ego res notas notis verbis appello, illi nomina nova quaerunt, quibus idem dicant? Luxuriam non reprehendit, modo sit vacua infinita cupiditate et timore. Quonam, inquit, modo?

Cuius similitudine perspecta in formarum specie ac dignitate transitum est ad honestatem dictorum atque factorum. Cum audissem Antiochum, Brute, ut solebam, cum M. Et tamen tantis vectigalibus ad liberalitatem utens etiam sine hac Pyladea amicitia multorum te benivolentia praeclare tuebere et munies. Murenam te accusante defenderem. Restincta enim sitis stabilitatem voluptatis habet, inquit, illa autem voluptas ipsius restinctionis in motu est. Quod non faceret, si in voluptate summum bonum poneret. Equidem etiam Epicurum, in physicis quidem, Democriteum puto. Consequatur summas voluptates non modo parvo, sed per me nihilo, si potest;

Restincta enim sitis stabilitatem voluptatis habet, inquit, illa autem voluptas ipsius restinctionis in motu est. Et si turpitudinem fugimus in statu et motu corporis, quid est cur pulchritudinem non sequamur? Et si in ipsa gubernatione neglegentia est navis eversa, maius est peccatum in auro quam in palea. Quid, quod homines infima fortuna, nulla spe rerum gerendarum, opifices denique delectantur historia? Miserum hominem! Si dolor summum malum est, dici aliter non potest. Nos paucis ad haec additis finem faciamus aliquando; Sit hoc ultimum bonorum, quod nunc a me defenditur; Quis est enim aut quotus quisque, cui, mora cum adpropinquet, non refugiat timido sanguen átque exalbescát metu? Aristoteles, Xenocrates, tota illa familia non dabit, quippe qui valitudinem, vires, divitias, gloriam, multa alia bona esse dicant, laudabilia non dicant. Superiores tres erant, quae esse possent, quarum est una sola defensa, eaque vehementer.

Ex eorum enim scriptis et institutis cum omnis doctrina liberalis, omnis historia. Hoc dictum in una re latissime patet, ut in omnibus factis re, non teste moveamur. Tubulo putas dicere? Itaque contra est, ac dicitis; Modo etiam paulum ad dexteram de via declinavi, ut ad Pericli sepulcrum accederem. Quae cum dixissem, Habeo, inquit Torquatus, ad quos ista referam, et, quamquam aliquid ipse poteram, tamen invenire malo paratiores. Immo videri fortasse. Quamquam id quidem licebit iis existimare, qui legerint.

Scripta sane et multa et polita, sed nescio quo pacto auctoritatem oratio non habet. Quae etsi mihi nullo modo probantur, tamen Democritum laudatum a ceteris ab hoc, qui eum unum secutus esset, nollem vituperatum. Sed memento te, quae nos sentiamus, omnia probare, nisi quod verbis aliter utamur, mihi autem vestrorum nihil probari. Itaque nostrum est-quod nostrum dico, artis est-ad ea principia, quae accepimus. Quacumque enim ingredimur, in aliqua historia vestigium ponimus. Qui autem esse poteris, nisi te amor ipse ceperit? Aliam vero vim voluptatis esse, aliam nihil dolendi, nisi valde pertinax fueris, concedas necesse est. Hoc uno captus Erillus scientiam summum bonum esse defendit nec rem ullam aliam per se expetendam. Aut, si nihil malum, nisi quod turpe, inhonestum, indecorum, pravum, flagitiosum, foedum-ut hoc quoque pluribus nominibus insigne faciamus-, quid praeterea dices esse fugiendum? Nunc agendum est subtilius. Teneo, inquit, finem illi videri nihil dolere. Nam si amitti vita beata potest, beata esse non potest.

Cognitio autem haec est una nostri, ut vim corporis animique norimus sequamurque eam vitam, quae rebus iis ipsis perfruatur. Scaevola tribunus plebis ferret ad plebem vellentne de ea re quaeri. Et summatim quidem haec erant de corpore animoque dicenda, quibus quasi informatum est quid hominis natura postulet. Praeclare Laelius, et recte sofñw, illudque vere: O Publi, o gurges, Galloni! es homo miser, inquit. At quanta conantur! Mundum hunc omnem oppidum esse nostrum! Incendi igitur eos, qui audiunt, vides.

Quod cum dixissent, ille contra. Ex quo illud efficitur, qui bene cenent omnis libenter cenare, qui libenter, non continuo bene. Omnes enim iucundum motum, quo sensus hilaretur. Gerendus est mos, modo recte sentiat.

Cur igitur easdem res, inquam, Peripateticis dicentibus verbum nullum est, quod non intellegatur?

Quaero igitur, quo modo hae tantae commendationes a natura profectae subito a sapientia relictae sint. Sed et illum, quem nominavi, et ceteros sophistas, ut e Platone intellegi potest, lusos videmus a Socrate. Quod si ita est, sequitur id ipsum, quod te velle video, omnes semper beatos esse sapientes. Aberat omnis dolor, qui si adesset, nec molliter ferret et tamen medicis plus quam philosophis uteretur. Atque ab isto capite fluere necesse est omnem rationem bonorum et malorum. Prave, nequiter, turpiter cenabat; Te ipsum, dignissimum maioribus tuis, voluptasne induxit, ut adolescentulus eriperes P. Oratio me istius philosophi non offendit; Non metuet autem, sive celare poterit, sive opibus magnis quicquid fecerit optinere, certeque malet existimari bonus vir, ut non sit, quam esse, ut non putetur. Efficiens dici potest. Quippe: habes enim a rhetoribus; Studet enim meus is audire Cicero quaenam sit istius veteris, quam commemoras, Academiae de finibus bonorum Peripateticorumque sententia.

Quid autem habent admirationis, cum prope accesseris? Cum id fugiunt, re eadem defendunt, quae Peripatetici, verba. Quid, cum fictas fabulas, e quibus utilitas nulla elici potest, cum voluptate legimus? Et harum quidem rerum facilis est et expedita distinctio. Alterum autem genus est magnarum verarumque virtutum, quas appellamus voluntarias, ut prudentiam, temperantiam, fortitudinem, iustitiam et reliquas eiusdem generis. Immo videri fortasse. Atqui eorum nihil est eius generis, ut sit in fine atque extrerno bonorum. Non ergo Epicurus ineruditus, sed ii indocti, qui, quae pueros non didicisse turpe est, ea putant usque ad senectutem esse discenda.

Quid enim dicis omne animal, simul atque sit ortum, applicatum esse ad se diligendum esseque in se conservando occupatum? Atque ut a corpore ordiar, videsne ut, si quae in membris prava aut debilitata aut inminuta sint, occultent homines? Quid ergo aliud intellegetur nisi uti ne quae pars naturae neglegatur? Callipho ad virtutem nihil adiunxit nisi voluptatem, Diodorus vacuitatem doloris. In eo autem voluptas omnium Latine loquentium more ponitur, cum percipitur ea, quae sensum aliquem moveat, iucunditas. Et tamen ego a philosopho, si afferat eloquentiam, non asperner, si non habeat, non admodum flagitem. Si enim ita est, vide ne facinus facias, cum mori suadeas. Hoc autem loco tantum explicemus haec honesta, quae dico, praeterquam quod nosmet ipsos diligamus, praeterea suapte natura per se esse expetenda. Hanc quoque iucunditatem, si vis, transfer in animum;

Neque enim disputari sine reprehensione nec cum iracundia aut pertinacia recte disputari potest.

Quam vellem, inquit, te ad Stoicos inclinavisses! erat enim, si cuiusquam, certe tuum nihil praeter virtutem in bonis ducere. Illud mihi a te nimium festinanter dictum videtur, sapientis omnis esse semper beatos; Tu quidem reddes;

  1. Sic exclusis sententiis reliquorum cum praeterea nulla esse possit, haec antiquorum valeat necesse est.
  2. Tibi hoc incredibile, quod beatissimum.
  3. Et ais, si una littera commota sit, fore tota ut labet disciplina.
  4. Non enim, si malum est dolor, carere eo malo satis est ad bene vivendum.