Stulti autem malorum memoria torquentur, sapientes bona praeterita grata recordatione renovata delectant.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Idemne potest esse dies saepius, qui semel fuit? Duo Reges: constructio interrete. Dolor ergo, id est summum malum, metuetur semper, etiamsi non aderit; In parvis enim saepe, qui nihil eorum cogitant, si quando iis ludentes minamur praecipitaturos alicunde, extimescunt. Vobis autem, quibus nihil est aliud propositum nisi rectum atque honestum, unde officii, unde agendi principlum nascatur non reperietis. Itaque hoc frequenter dici solet a vobis, non intellegere nos, quam dicat Epicurus voluptatem. Nec vero hoc oratione solum, sed multo magis vita et factis et moribus comprobavit. Itaque, ne si iucundissimis quidem nos somniis usuros putemus, Endymionis somnum nobis velimus dari, idque si accidat, mortis instar putemus.

Consequens enim est et post oritur, ut dixi. An est aliquid per se ipsum flagitiosum, etiamsi nulla comitetur infamia? Negat esse eam, inquit, propter se expetendam. Haec para/doca illi, nos admirabilia dicamus. Et certamen honestum et disputatio splendida! omnis est enim de virtutis dignitate contentio. Nonne odio multos dignos putamus, qui quodam motu aut statu videntur naturae legem et modum contempsisse? Epicurus autem cum in prima commendatione voluptatem dixisset, si eam, quam Aristippus, idem tenere debuit ultimum bonorum, quod ille;

Non quam nostram quidem, inquit Pomponius iocans;

Aliud est enim poëtarum more verba fundere, aliud ea, quae dicas, ratione et arte distinguere. Ergo illi intellegunt quid Epicurus dicat, ego non intellego? Cum ageremus, inquit, vitae beatum et eundem supremum diem, scribebamus haec. In contemplatione et cognitione posita rerum, quae quia deorum erat vitae simillima, sapiente visa est dignissima. Bonum integritas corporis: misera debilitas. Amicitiam autem adhibendam esse censent, quia sit ex eo genere, quae prosunt. Cave putes quicquam esse verius. Deinde qui fit, ut ego nesciam, sciant omnes, quicumque Epicurei esse voluerunt? Quod si ita se habeat, non possit beatam praestare vitam sapientia. Itaque eos id agere, ut a se dolores, morbos, debilitates repellant. Quis est autem dignus nomine hominis, qui unum diem totum velit esse in genere isto voluptatis?

Nam illud quidem adduci vix possum, ut ea, quae senserit ille, tibi non vera videantur. Eadem nunc mea adversum te oratio est. Estne, quaeso, inquam, sitienti in bibendo voluptas? Ampulla enim sit necne sit, quis non iure optimo irrideatur, si laboret? Quo minus animus a se ipse dissidens secumque discordans gustare partem ullam liquidae voluptatis et liberae potest. Quoniam, si dis placet, ab Epicuro loqui discimus. Equidem, sed audistine modo de Carneade? Quis autem honesta in familia institutus et educatus ingenue non ipsa turpitudine, etiamsi eum laesura non sit, offenditur? Duo enim genera quae erant, fecit tria. Sed in ceteris artibus cum dicitur artificiose, posterum quodam modo et consequens putandum est, quod illi §pigennhmatikÒn appellant; Ut vero conservetur omnis homini erga hominem societas, coniunctio, caritas, et emolumenta et detrimenta, quae felmata et blammata appellant, communia esse voluerunt; Primum cur ista res digna odio est, nisi quod est turpis?

  1. Neque enim civitas in seditione beata esse potest nec in discordia dominorum domus;
  2. Ita est quoddam commune officium sapientis et insipientis, ex quo efficitur versari in iis, quae media dicamus.
  3. Ergo ita: non posse honeste vivi, nisi honeste vivatur?
  4. Si quicquam extra virtutem habeatur in bonis.
  5. An, partus ancillae sitne in fructu habendus, disseretur inter principes civitatis, P.
  6. Et quod est munus, quod opus sapientiae?

Quoniam, si dis placet, ab Epicuro loqui discimus. An obliviscimur, quantopere in audiendo in legendoque moveamur, cum pie, cum amice, cum magno animo aliquid factum cognoscimus? Si sapiens, ne tum quidem miser, cum ab Oroete, praetore Darei, in crucem actus est. Habes, inquam, Cato, formam eorum, de quibus loquor, philosophorum. Sed plane dicit quod intellegit. Mihi, inquam, qui te id ipsum rogavi? Negarine ullo modo possit numquam quemquam stabili et firmo et magno animo, quem fortem virum dicimus, effici posse, nisi constitutum sit non esse malum dolorem? Te autem hortamur omnes, currentem quidem, ut spero, ut eos, quos novisse vis, imitari etiam velis. Quo minus animus a se ipse dissidens secumque discordans gustare partem ullam liquidae voluptatis et liberae potest. Nam si dicent ab illis has res esse tractatas, ne ipsos quidem Graecos est cur tam multos legant, quam legendi sunt.

Atqui haec patefactio quasi rerum opertarum, cum quid quidque sit aperitur, definitio est. Quo tandem modo? Hoc non est positum in nostra actione. Peccata paria. Praetereo multos, in bis doctum hominem et suavem, Hieronymum, quem iam cur Peripateticum appellem nescio. Nec vero intermittunt aut admirationem earum rerum, quae sunt ab antiquis repertae, aut investigationem novarum.

Sin autem ad animum, falsum est, quod negas animi ullum esse gaudium, quod non referatur ad corpus. Nec enim ignoras his istud honestum non summum modo, sed etiam, ut tu vis, solum bonum videri. Curium putes loqui, interdum ita laudat, ut quid praeterea sit bonum neget se posse ne suspicari quidem. Sin autem est in ea, quod quidam volunt, nihil impedit hanc nostram comprehensionem summi boni.

Hoc dictum in una re latissime patet, ut in omnibus factis re, non teste moveamur. Me ipsum esse dicerem, inquam, nisi mihi viderer habere bene cognitam voluptatem et satis firme conceptam animo atque comprehensam. Commoda autem et incommoda in eo genere sunt, quae praeposita et reiecta diximus; Contineo me ab exemplis. Cur igitur, cum de re conveniat, non malumus usitate loqui? Quis enim redargueret? Te enim iudicem aequum puto, modo quae dicat ille bene noris. Sin dicit obscurari quaedam nec apparere, quia valde parva sint, nos quoque concedimus; Sed quamvis comis in amicis tuendis fuerit, tamen, si haec vera sunt-nihil enim affirmo-, non satis acutus fuit.

Illis videtur, qui illud non dubitant bonum dicere -; Audeo dicere, inquit. Sit hoc ultimum bonorum, quod nunc a me defenditur; Nam et complectitur verbis, quod vult, et dicit plane, quod intellegam; Semper enim ita adsumit aliquid, ut ea, quae prima dederit, non deserat. Fadio Gallo, cuius in testamento scriptum esset se ab eo rogatum ut omnis hereditas ad filiam perveniret. Scientiam pollicentur, quam non erat mirum sapientiae cupido patria esse cariorem. Hoc loco tenere se Triarius non potuit. Magni enim aestimabat pecuniam non modo non contra leges, sed etiam legibus partam. Tanta vis admonitionis inest in locis;

  1. Nec vero alia sunt quaerenda contra Carneadeam illam sententiam.
  2. Sed haec ab Antiocho, familiari nostro, dicuntur multo melius et fortius, quam a Stasea dicebantur.
  3. Quae autem natura suae primae institutionis oblita est?
  4. Et hunc idem dico, inquieta sed ad virtutes et ad vitia nihil interesse.
  5. Sed emolumenta communia esse dicuntur, recte autem facta et peccata non habentur communia.

Atque haec coniunctio confusioque virtutum tamen a philosophis ratione quadam distinguitur.

Illud autem ipsum qui optineri potest, quod dicitis, omnis animi et voluptates et dolores ad corporis voluptates ac dolores pertinere? Quae cum dixissem, Habeo, inquit Torquatus, ad quos ista referam, et, quamquam aliquid ipse poteram, tamen invenire malo paratiores. Piso igitur hoc modo, vir optimus tuique, ut scis, amantissimus. Sed ille, ut dixi, vitiose. Aliter homines, aliter philosophos loqui putas oportere? Simul atque natum animal est, gaudet voluptate et eam appetit ut bonum, aspernatur dolorem ut malum. Id est enim, de quo quaerimus. His enim rebus detractis negat se reperire in asotorum vita quod reprehendat. Mihi enim satis est, ipsis non satis. Animum autem reliquis rebus ita perfecit, ut corpus; Aberat omnis dolor, qui si adesset, nec molliter ferret et tamen medicis plus quam philosophis uteretur. Quod ea non occurrentia fingunt, vincunt Aristonem; Iam in altera philosophiae parte. Quid est enim aliud esse versutum?

Nonne videmus quanta perturbatio rerum omnium consequatur, quanta confusio?

Sin autem ad animum, falsum est, quod negas animi ullum esse gaudium, quod non referatur ad corpus. Que Manilium, ab iisque M. Obsecro, inquit, Torquate, haec dicit Epicurus? Vides igitur te aut ea sumere, quae non concedantur, aut ea, quae etiam concessa te nihil iuvent. Voluptatem cum summum bonum diceret, primum in eo ipso parum vidit, deinde hoc quoque alienum; Quoniamque non dubium est quin in iis, quae media dicimus, sit aliud sumendum, aliud reiciendum, quicquid ita fit aut dicitur, omne officio continetur. Ad eas enim res ab Epicuro praecepta dantur. Stoici scilicet.

At negat Epicurus-hoc enim vestrum lumen estquemquam, qui honeste non vivat, iucunde posse vivere. In voluptate corporis-addam, si vis, animi, dum ea ipsa, ut vultis, sit e corpore-situm est vivere beate.

E quo efficitur, non ut nos non intellegamus quae vis sit istius verbi, sed ut ille suo more loquatur, nostrum neglegat. Ut scias me intellegere, primum idem esse dico voluptatem, quod ille don. Nam de isto magna dissensio est. Non enim iam stirpis bonum quaeret, sed animalis. Utrum igitur tibi litteram videor an totas paginas commovere? Et summatim quidem haec erant de corpore animoque dicenda, quibus quasi informatum est quid hominis natura postulet. At cum tuis cum disseras, multa sunt audienda etiam de obscenis voluptatibus, de quibus ab Epicuro saepissime dicitur. Sapiens autem semper beatus est et est aliquando in dolore; Quae animi affectio suum cuique tribuens atque hanc, quam dico. Est tamen ea secundum naturam multoque nos ad se expetendam magis hortatur quam superiora omnia. Tollitur beneficium, tollitur gratia, quae sunt vincla concordiae.

Quarum ambarum rerum cum medicinam pollicetur, luxuriae licentiam pollicetur.

Dicam, inquam, et quidem discendi causa magis, quam quo te aut Epicurum reprehensum velim. Ergo in gubernando nihil, in officio plurimum interest, quo in genere peccetur. Non modo carum sibi quemque, verum etiam vehementer carum esse? Quid de Platone aut de Democrito loquar? Quos quidem tibi studiose et diligenter tractandos magnopere censeo. Est tamen ea secundum naturam multoque nos ad se expetendam magis hortatur quam superiora omnia.

Intellegi quidem, ut propter aliam quampiam rem, verbi gratia propter voluptatem, nos amemus; Si enim, ut mihi quidem videtur, non explet bona naturae voluptas, iure praetermissa est; Claudii libidini, qui tum erat summo ne imperio, dederetur. Sit hoc ultimum bonorum, quod nunc a me defenditur; Sic, et quidem diligentius saepiusque ista loquemur inter nos agemusque communiter. Quarum ambarum rerum cum medicinam pollicetur, luxuriae licentiam pollicetur. Suo enim quisque studio maxime ducitur. Quicquid porro animo cernimus, id omne oritur a sensibus; Nec tamen ullo modo summum pecudis bonum et hominis idem mihi videri potest.

Nulla erit controversia. Hoc enim constituto in philosophia constituta sunt omnia. Ergo in gubernando nihil, in officio plurimum interest, quo in genere peccetur. Gloriosa ostentatio in constituendo summo bono. Quid ei reliquisti, nisi te, quoquo modo loqueretur, intellegere, quid diceret? Quodsi vultum tibi, si incessum fingeres, quo gravior viderere, non esses tui similis; Non enim in selectione virtus ponenda erat, ut id ipsum, quod erat bonorum ultimum, aliud aliquid adquireret. Nam diligi et carum esse iucundum est propterea, quia tutiorem vitam et voluptatem pleniorem efficit. Nam si amitti vita beata potest, beata esse non potest. Cur post Tarentum ad Archytam? Quid enim est a Chrysippo praetermissum in Stoicis? Te autem hortamur omnes, currentem quidem, ut spero, ut eos, quos novisse vis, imitari etiam velis.

Illud dico, ea, quae dicat, praeclare inter se cohaerere.

Qui igitur convenit ab alia voluptate dicere naturam proficisci, in alia summum bonum ponere? Non quaero, quid dicat, sed quid convenienter possit rationi et sententiae suae dicere. Virtutibus igitur rectissime mihi videris et ad consuetudinem nostrae orationis vitia posuisse contraria. At enim iam dicitis virtutem non posse constitui, si ea, quae extra virtutem sint, ad beate vivendum pertineant. Materiam vero rerum et copiam apud hos exilem, apud illos uberrimam reperiemus. Iam insipientes alios ita esse, ut nullo modo ad sapientiam possent pervenire, alios, qui possent, si id egissent, sapientiam consequi. Res enim fortasse verae, certe graves, non ita tractantur, ut debent, sed aliquanto minutius. Restinguet citius, si ardentem acceperit. Si enim ad populum me vocas, eum. Haec quo modo conveniant, non sane intellego. At habetur! Et ego id scilicet nesciebam! Sed ut sit, etiamne post mortem coletur? Satisne vobis videor pro meo iure in vestris auribus commentatus?

Et certamen honestum et disputatio splendida! omnis est enim de virtutis dignitate contentio. Itaque eo, quale sit, breviter, ut tempus postulat, constituto accedam ad omnia tua, Torquate, nisi memoria forte defecerit. Bestiarum vero nullum iudicium puto. Cuius similitudine perspecta in formarum specie ac dignitate transitum est ad honestatem dictorum atque factorum. A mene tu? Etsi ea quidem, quae adhuc dixisti, quamvis ad aetatem recte isto modo dicerentur. Recte dicis; Quid autem habent admirationis, cum prope accesseris? Facile est hoc cernere in primis puerorum aetatulis. Ea, quae dialectici nunc tradunt et docent, nonne ab illis instituta sunt aut inventa sunt? Ea, quae dialectici nunc tradunt et docent, nonne ab illis instituta sunt aut inventa sunt? An potest, inquit ille, quicquam esse suavius quam nihil dolere?

Tollenda est atque extrahenda radicitus.

Ergo in iis adolescentibus bonam spem esse dicemus et magnam indolem, quos suis commodis inservituros et quicquid ipsis expediat facturos arbitrabimur? Eorum enim est haec querela, qui sibi cari sunt seseque diligunt. Idem fecisset Epicurus, si sententiam hanc, quae nunc Hieronymi est, coniunxisset cum Aristippi vetere sententia. Est tamen ea secundum naturam multoque nos ad se expetendam magis hortatur quam superiora omnia. Quae dici eadem de ceteris virtutibus possunt, quarum omnium fundamenta vos in voluptate tamquam in aqua ponitis. At quicum ioca seria, ut dicitur, quicum arcana, quicum occulta omnia? Sed potestne rerum maior esse dissensio? Aliam vero vim voluptatis esse, aliam nihil dolendi, nisi valde pertinax fueris, concedas necesse est. Nec vero pietas adversus deos nec quanta iis gratia debeatur sine explicatione naturae intellegi potest. Quid enim tanto opus est instrumento in optimis artibus comparandis? Egone non intellego, quid sit don Graece, Latine voluptas? Cupit enim dícere nihil posse ad beatam vitam deesse sapienti. Voluptatem cum summum bonum diceret, primum in eo ipso parum vidit, deinde hoc quoque alienum; Nam aliquando posse recte fieri dicunt nulla expectata nec quaesita voluptate. Non enim, si omnia non sequebatur, idcirco non erat ortus illinc.

Sin autem reliqua appetenda sunt, cur, quod est ultimum rerum appetendarum, id non aut ex omnium earum aut ex plurimarum et maximarum appetitione concluditur? Ita fit cum gravior, tum etiam splendidior oratio. Cum autem venissemus in Academiae non sine causa nobilitata spatia, solitudo erat ea, quam volueramus. Quid paulo ante, inquit, dixerim nonne meministi, cum omnis dolor detractus esset, variari, non augeri voluptatem? Gracchum patrem non beatiorem fuisse quam fillum, cum alter stabilire rem publicam studuerit, alter evertere. Nunc omni virtuti vitium contrario nomine opponitur. Non potes ergo ista tueri, Torquate, mihi crede, si te ipse et tuas cogitationes et studia perspexeris; Numquam hoc ita defendit Epicurus neque Metrodorus aut quisquam eorum, qui aut saperet aliquid aut ista didicisset.

  1. Expressa vero in iis aetatibus, quae iam confirmatae sunt.
  2. Claudii libidini, qui tum erat summo ne imperio, dederetur.
  3. Non igitur potestis voluptate omnia dirigentes aut tueri aut retinere virtutem.
  4. Quamquam id quidem licebit iis existimare, qui legerint.