Avaritiamne minuis?

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ego autem tibi, Piso, assentior usu hoc venire, ut acrius aliquanto et attentius de claris viris locorum admonitu cogitemus. Itaque contra est, ac dicitis; Erat enim res aperta. Duo Reges: constructio interrete. Restant Stoici, qui cum a Peripateticis et Academicis omnia transtulissent, nominibus aliis easdem res secuti sunt. Quod quidem nobis non saepe contingit.

Nemo nostrum istius generis asotos iucunde putat vivere.

Quae diligentissime contra Aristonem dicuntur a Chryippo. Igitur neque stultorum quisquam beatus neque sapientium non beatus. Nunc omni virtuti vitium contrario nomine opponitur. An haec ab eo non dicuntur? Hoc loco discipulos quaerere videtur, ut, qui asoti esse velint, philosophi ante fiant. Nemo enim est, qui aliter dixerit quin omnium naturarum simile esset id, ad quod omnia referrentur, quod est ultimum rerum appetendarum. His singulis copiose responderi solet, sed quae perspicua sunt longa esse non debent. Hoc loco discipulos quaerere videtur, ut, qui asoti esse velint, philosophi ante fiant. Quam ob rem tandem, inquit, non satisfacit? Erit enim mecum, si tecum erit. Ita finis bonorum existit secundum naturam vivere sic affectum, ut optime is affici possit ad naturamque accommodatissime. Nam de isto magna dissensio est. In ipsa enim parum magna vis inest, ut quam optime se habere possit, si nulla cultura adhibeatur. Cur ad reliquos Pythagoreos, Echecratem, Timaeum, Arionem, Locros, ut, cum Socratem expressisset, adiungeret Pythagoreorum disciplinam eaque, quae Socrates repudiabat, addisceret?

Quid censes in Latino fore?

Si enim, ut mihi quidem videtur, non explet bona naturae voluptas, iure praetermissa est; Earum etiam rerum, quas terra gignit, educatio quaedam et perfectio est non dissimilis animantium. Sed quoniam et advesperascit et mihi ad villam revertendum est, nunc quidem hactenus; Illud dico, ea, quae dicat, praeclare inter se cohaerere. Vadem te ad mortem tyranno dabis pro amico, ut Pythagoreus ille Siculo fecit tyranno? Nec vero umquam summum bonum assequi quisquam posset, si omnia illa, quae sunt extra, quamquam expetenda, summo bono continerentur. Quid enim necesse est, tamquam meretricem in matronarum coetum, sic voluptatem in virtutum concilium adducere? Itaque eos id agere, ut a se dolores, morbos, debilitates repellant.

Omnia peccata paria dicitis.

Minime vero, inquit ille, consentit. Videsne quam sit magna dissensio? Si quicquam extra virtutem habeatur in bonis. Partim cursu et peragratione laetantur, congregatione aliae coetum quodam modo civitatis imitantur; At vero si ad vitem sensus accesserit, ut appetitum quendam habeat et per se ipsa moveatur, quid facturam putas? Et quidem Arcesilas tuus, etsi fuit in disserendo pertinacior, tamen noster fuit; Tubulo putas dicere? Quoniam, si dis placet, ab Epicuro loqui discimus. At ille non pertimuit saneque fidenter: Istis quidem ipsis verbis, inquit; Quis enim est, qui non videat haec esse in natura rerum tria? Numquam hoc ita defendit Epicurus neque Metrodorus aut quisquam eorum, qui aut saperet aliquid aut ista didicisset. Semper enim ex eo, quod maximas partes continet latissimeque funditur, tota res appellatur.

Sequitur disserendi ratio cognitioque naturae; Illis videtur, qui illud non dubitant bonum dicere -; Intellegi quidem, ut propter aliam quampiam rem, verbi gratia propter voluptatem, nos amemus; Pungunt quasi aculeis interrogatiunculis angustis, quibus etiam qui assentiuntur nihil commutantur animo et idem abeunt, qui venerant. Et hanc quidem primam exigam a te operam, ut audias me quae a te dicta sunt refellentem. Ex quo illud efficitur, qui bene cenent omnis libenter cenare, qui libenter, non continuo bene. Quod non subducta utilitatis ratione effici solet, sed ipsum a se oritur et sua sponte nascitur. Quae duo sunt, unum facit. Te enim iudicem aequum puto, modo quae dicat ille bene noris.

Quis non odit sordidos, vanos, leves, futtiles?

Duarum enim vitarum nobis erunt instituta capienda. In primo enim ortu inest teneritas ac mollitia quaedam, ut nec res videre optimas nec agere possint. Nos grave certamen belli clademque tenemus, Graecia quam Troiae divino numine vexit, Omniaque e latis rerum vestigia terris. Nisi autem rerum natura perspecta erit, nullo modo poterimus sensuum iudicia defendere. Cum vero paulum processerunt, lusionibus vel laboriosis delectantur, ut ne verberibus quidem deterreri possint, eaque cupiditas agendi aliquid adolescit una cum aetatibus. Quaero igitur, quo modo hae tantae commendationes a natura profectae subito a sapientia relictae sint. Praeclare enim Plato: Beatum, cui etiam in senectute contigerit, ut sapientiam verasque opiniones assequi possit. Quarum cum una sit, qua mores conformari putantur, differo eam partem, quae quasi stirps ets huius quaestionis. Tum Piso: Atqui, Cicero, inquit, ista studia, si ad imitandos summos viros spectant, ingeniosorum sunt; Tum Piso: Atqui, Cicero, inquit, ista studia, si ad imitandos summos viros spectant, ingeniosorum sunt; Inquit, dasne adolescenti veniam? Infinitio ipsa, quam apeirian vocant, tota ab illo est, tum innumerabiles mundi, qui et oriantur et intereant cotidie.

Sed utrum hortandus es nobis, Luci, inquit, an etiam tua sponte propensus es?

Si quae forte-possumus. Suo enim quisque studio maxime ducitur. Nec vero pietas adversus deos nec quanta iis gratia debeatur sine explicatione naturae intellegi potest. Primum quid tu dicis breve? Manebit ergo amicitia tam diu, quam diu sequetur utilitas, et, si utilitas amicitiam constituet, tollet eadem. Ut enim consuetudo loquitur, id solum dicitur honestum, quod est populari fama gloriosum. Quin etiam ferae, inquit Pacuvius, quíbus abest, ad praécavendum intéllegendi astútia, iniecto terrore mortis horrescunt. Iam contemni non poteris.

Huic mori optimum esse propter desperationem sapientiae, illi propter spem vivere.

Quae est quaerendi ac disserendi, quae logikh dicitur, iste vester plane, ut mihi quidem videtur, inermis ac nudus est. Universa enim illorum ratione cum tota vestra confligendum puto. Qua exposita scire cupio quae causa sit, cur Zeno ab hac antiqua constitutione desciverit, quidnam horum ab eo non sit probatum; Quae cum dixissem, Habeo, inquit Torquatus, ad quos ista referam, et, quamquam aliquid ipse poteram, tamen invenire malo paratiores. Id enim natura desiderat. Non quam nostram quidem, inquit Pomponius iocans; Sed haec omittamus; Nam, ut paulo ante docui, augendae voluptatis finis est doloris omnis amotio.

  1. Easdemne res?
  2. Si longus, levis;
  3. Graecis hoc modicum est: Leonidas, Epaminondas, tres aliqui aut quattuor;
  4. Dicet pro me ipsa virtus nec dubitabit isti vestro beato M.

Sic exclusis sententiis reliquorum cum praeterea nulla esse possit, haec antiquorum valeat necesse est. Quid in isto egregio tuo officio et tanta fide-sic enim existimo-ad corpus refers? Ex quo, id quod omnes expetunt, beate vivendi ratio inveniri et comparari potest. Nonne videmus quanta perturbatio rerum omnium consequatur, quanta confusio? Duo enim genera quae erant, fecit tria. Sin kakan malitiam dixisses, ad aliud nos unum certum vitium consuetudo Latina traduceret. Et saepe officium est sapientis desciscere a vita, cum sit beatissimus, si id oportune facere possit, quod est convenienter naturae. Temporibus autem quibusdam et aut officiis debitis aut rerum necessitatibus saepe eveniet, ut et voluptates repudiandae sint et molestiae non recusandae. Quare attendo te studiose et, quaecumque rebus iis, de quibus hic sermo est, nomina inponis, memoriae mando; Obsecro, inquit, Torquate, haec dicit Epicurus?

Eaedem enim utilitates poterunt eas labefactare atque pervertere. Ab his oratores, ab his imperatores ac rerum publicarum principes extiterunt. Quod autem patrocinium aut quae ista causa est voluptatis, quae nec testes ullos e claris viris nec laudatores poterit adhibere? Sic igitur in homine perfectio ista in eo potissimum, quod est optimum, id est in virtute, laudatur. Sed quae tandem ista ratio est? Quae hic rei publicae vulnera inponebat, eadem ille sanabat.

Polemoni et iam ante Aristoteli ea prima visa sunt, quae paulo ante dixi. Si enim sapiens aliquis miser esse possit, ne ego istam gloriosam memorabilemque virtutem non magno aestimandam putem. Dulce amarum, leve asperum, prope longe, stare movere, quadratum rotundum. Hoc est non dividere, sed frangere. Quod enim vituperabile est per se ipsum, id eo ipso vitium nominatum puto, vel etiam a vitio dictum vituperari. Quis, quaeso, illum negat et bonum virum et comem et humanum fuisse? Ex eorum enim scriptis et institutis cum omnis doctrina liberalis, omnis historia. Totum genus hoc Zeno et qui ab eo sunt aut non potuerunt aut noluerunt, certe reliquerunt.

  1. In qua quid est boni praeter summam voluptatem, et eam sempiternam?
  2. Teneo, inquit, finem illi videri nihil dolere.
  3. An quod ita callida est, ut optime possit architectari voluptates?
  4. Qua ex cognitione facilior facta est investigatio rerum occultissimarum.
  5. Nec hoc ille non vidit, sed verborum magnificentia est et gloria delectatus.
  6. Hoc positum in Phaedro a Platone probavit Epicurus sensitque in omni disputatione id fieri oportere.
  7. Quodsi Graeci leguntur a Graecis isdem de rebus alia ratione compositis, quid est, cur nostri a nostris non legantur?

Ergo infelix una molestia, fellx rursus, cum is ipse anulus in praecordiis piscis inventus est? Semovenda est igitur voluptas, non solum ut recta sequamini, sed etiam ut loqui deceat frugaliter. Atque his tribus generibus honestorum notatis quartum sequitur et in eadem pulchritudine et aptum ex illis tribus, in quo inest ordo et moderatio. Istam voluptatem, inquit, Epicurus ignorat? Illa sunt similia: hebes acies est cuipiam oculorum, corpore alius senescit; Ne seges quidem igitur spicis uberibus et crebris, si avenam uspiam videris, nec mercatura quaestuosa, si in maximis lucris paulum aliquid damni contraxerit. Huic Epicurus praecentet, si potest, cui e viperino morsu venae viscerum Veneno inbutae taetros cruciatus cient! Sic Epicurus: Philocteta, st! brevis dolor. Is es profecto tu. Atqui reperies, inquit, in hoc quidem pertinacem; Quarum ambarum rerum cum medicinam pollicetur, luxuriae licentiam pollicetur. Is hoc melior, quam Pyrrho, quod aliquod genus appetendi dedit, deterior quam ceteri, quod penitus a natura recessit. Vitae autem degendae ratio maxime quidem illis placuit quieta.

Quamvis enim depravatae non sint, pravae tamen esse possunt. Iam in altera philosophiae parte. A mene tu? Et summatim quidem haec erant de corpore animoque dicenda, quibus quasi informatum est quid hominis natura postulet. Videamus animi partes, quarum est conspectus illustrior; Sequitur disserendi ratio cognitioque naturae; Atqui haec patefactio quasi rerum opertarum, cum quid quidque sit aperitur, definitio est. Idem iste, inquam, de voluptate quid sentit? Hunc igitur finem illi tenuerunt, quodque ego pluribus verbis, illi brevius secundum naturam vivere, hoc iis bonorum videbatur extremum. Fieri, inquam, Triari, nullo pacto potest, ut non dicas, quid non probes eius, a quo dissentias. Praeteritis, inquit, gaudeo. Cur fortior sit, si illud, quod tute concedis, asperum et vix ferendum putabit?

Haec et tu ita posuisti, et verba vestra sunt. Sint modo partes vitae beatae. Primum non saepe, deinde quae est ista relaxatio, cum et praeteriti doloris memoria recens est et futuri atque inpendentis torquet timor? Nunc dicam de voluptate, nihil scilicet novi, ea tamen, quae te ipsum probaturum esse confidam. Frater et T. Sed quanta sit alias, nunc tantum possitne esse tanta.

Sed quid sentiat, non videtis.

Nam si beatus umquam fuisset, beatam vitam usque ad illum a Cyro extructum rogum pertulisset. Verum enim diceret, idque Socratem, qui voluptatem nullo loco numerat, audio dicentem, cibi condimentum esse famem, potionis sitim. Nunc omni virtuti vitium contrario nomine opponitur. Restincta enim sitis stabilitatem voluptatis habet, inquit, illa autem voluptas ipsius restinctionis in motu est. Hanc in motu voluptatem -sic enim has suaves et quasi dulces voluptates appellat-interdum ita extenuat, ut M. Nonne igitur tibi videntur, inquit, mala? Potius ergo illa dicantur: turpe esse, viri non esse debilitari dolore, frangi, succumbere.

Atqui eorum nihil est eius generis, ut sit in fine atque extrerno bonorum. Tum ille timide vel potius verecunde: Facio, inquit. Reperiam multos, vel innumerabilis potius, non tam curiosos nec tam molestos, quam vos estis, quibus, quid velim, facile persuadeam. Eodem modo is enim tibi nemo dabit, quod, expetendum sit, id esse laudabile. Quid interest, nisi quod ego res notas notis verbis appello, illi nomina nova quaerunt, quibus idem dicant? Sin te auctoritas commovebat, nobisne omnibus et Platoni ipsi nescio quem illum anteponebas? An est aliquid per se ipsum flagitiosum, etiamsi nulla comitetur infamia? Quod praeceptum quia maius erat, quam ut ab homine videretur, idcirco assignatum est deo. Huius, Lyco, oratione locuples, rebus ipsis ielunior. Quasi ego id curem, quid ille aiat aut neget. Nos autem non solum beatae vitae istam esse oblectationem videmus, sed etiam levamentum miseriarum. Illis videtur, qui illud non dubitant bonum dicere -; Quibusnam praeteritis?

In sapientem solum cadit, isque finis bonorum, ut ab ipsis Stoicis scriptum videmus, a Xenocrate atque ab Aristotele constitutus est. Et quidem iure fortasse, sed tamen non gravissimum est testimonium multitudinis. Ita enim vivunt quidam, ut eorum vita refellatur oratio. Illi enim inter se dissentiunt. Familiares nostros, credo, Sironem dicis et Philodemum, cum optimos viros, tum homines doctissimos. Ego, quam ille praeponendam et magis eligendam, beatiorem hanc appello nec ullo minimo momento plus ei vitae tribuo quam Stoici. Quod mihi quidem visus est, cum sciret, velle tamen confitentem audire Torquatum. Age, inquies, ista parva sunt. Pisone in eo gymnasio, quod Ptolomaeum vocatur, unaque nobiscum Q. Ne vitationem quidem doloris ipsam per se quisquam in rebus expetendis putavit, nisi etiam evitare posset. Legimus tamen Diogenem, Antipatrum, Mnesarchum, Panaetium, multos alios in primisque familiarem nostrum Posidonium. Sin te auctoritas commovebat, nobisne omnibus et Platoni ipsi nescio quem illum anteponebas?

Gracchum patrem non beatiorem fuisse quam fillum, cum alter stabilire rem publicam studuerit, alter evertere. De malis autem et bonis ab iis animalibus, quae nondum depravata sint, ait optime iudicari. Est tamen ea secundum naturam multoque nos ad se expetendam magis hortatur quam superiora omnia. Cum salvum esse flentes sui respondissent, rogavit essentne fusi hostes. Cum sciret confestim esse moriendum eamque mortem ardentiore studio peteret, quam Epicurus voluptatem petendam putat.

Eodem modo is enim tibi nemo dabit, quod, expetendum sit, id esse laudabile.

Deinde, ubi erubuit-vis enim est permagna naturae-, confugit illuc, ut neget accedere quicquam posse ad voluptatem nihil dolentis. Teneo, inquit, finem illi videri nihil dolere. Id enim volumus, id contendimus, ut officii fructus sit ipsum officium. Si de re disceptari oportet, nulla mihi tecum, Cato, potest esse dissensio. Est tamen ea secundum naturam multoque nos ad se expetendam magis hortatur quam superiora omnia. Sed et illum, quem nominavi, et ceteros sophistas, ut e Platone intellegi potest, lusos videmus a Socrate. Si est nihil nisi corpus, summa erunt illa: valitudo, vacuitas doloris, pulchritudo, cetera. Parvi enim primo ortu sic iacent, tamquam omnino sine animo sint. Atque etiam ad iustitiam colendam, ad tuendas amicitias et reliquas caritates quid natura valeat haec una cognitio potest tradere.

Is ita vivebat, ut nulla tam exquisita posset inveniri voluptas, qua non abundaret. Quam vellem, inquit, te ad Stoicos inclinavisses! erat enim, si cuiusquam, certe tuum nihil praeter virtutem in bonis ducere. Nulla profecto est, quin suam vim retineat a primo ad extremum. Occultum facinus esse potuerit, gaudebit; At vero Epicurus una in domo, et ea quidem angusta, quam magnos quantaque amoris conspiratione consentientis tenuit amicorum greges! quod fit etiam nunc ab Epicureis. Earum etiam rerum, quas terra gignit, educatio quaedam et perfectio est non dissimilis animantium. Est igitur officium eius generis, quod nec in bonis ponatur nec in contrariis.

  1. Modo etiam paulum ad dexteram de via declinavi, ut ad Pericli sepulcrum accederem.
  2. Non minor, inquit, voluptas percipitur ex vilissimis rebus quam ex pretiosissimis.
  3. Naturales divitias dixit parabiles esse, quod parvo esset natura contenta.
  4. Vide igitur ne non debeas verbis nostris uti, sententiis tuis.