Res enim fortasse verae, certe graves, non ita tractantur, ut debent, sed aliquanto minutius.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Illum mallem levares, quo optimum atque humanissimum virum, Cn. Quid est enim aliud esse versutum? Ergo in iis adolescentibus bonam spem esse dicemus et magnam indolem, quos suis commodis inservituros et quicquid ipsis expediat facturos arbitrabimur? Duo Reges: constructio interrete. Ita relinquet duas, de quibus etiam atque etiam consideret.

  1. Qua tu etiam inprudens utebare non numquam.
  2. Nihil opus est exemplis hoc facere longius.

Praeclarae mortes sunt imperatoriae;

Idemne, quod iucunde? Is enim, qui occultus et tectus dicitur, tantum abest ut se indicet, perficiet etiam ut dolere alterius improbe facto videatur. Tubulo putas dicere?

Quod non faceret, si in voluptate summum bonum poneret. Itaque his sapiens semper vacabit. Atque ut ceteri dicere existimantur melius quam facere, sic hi mihi videntur facere melius quam dicere. Quantum Aristoxeni ingenium consumptum videmus in musicis? Tu vero, inquam, ducas licet, si sequetur; Tubulum fuisse, qua illum, cuius is condemnatus est rogatione, P. Egone non intellego, quid sit don Graece, Latine voluptas? Negat enim summo bono afferre incrementum diem.

Poterat autem inpune; Nisi autem rerum natura perspecta erit, nullo modo poterimus sensuum iudicia defendere. Quod vestri quidem vel optime disputant, nihil opus esse eum, qui philosophus futurus sit, scire litteras. Tenesne igitur, inquam, Hieronymus Rhodius quid dicat esse summum bonum, quo putet omnia referri oportere? Hoc est non modo cor non habere, sed ne palatum quidem. Facit enim ille duo seiuncta ultima bonorum, quae ut essent vera, coniungi debuerunt; Nec enim ignoras his istud honestum non summum modo, sed etiam, ut tu vis, solum bonum videri. Nam de summo mox, ut dixi, videbimus et ad id explicandum disputationem omnem conferemus. Itaque non discedit ab eorum curatione, quibus praeposita vitam omnem debet gubernare, ut mirari satis istorum inconstantiam non possim. Sed nimis multa. Sed cum ea, quae praeterierunt, acri animo et attento intuemur, tum fit ut aegritudo sequatur, si illa mala sint, laetitia, si bona. Octavio fuit, cum illam severitatem in eo filio adhibuit, quem in adoptionem D.

Nec enim ille respirat, ante quam emersit, et catuli aeque caeci, prius quam dispexerunt, ac si ita futuri semper essent. Quid igitur, inquit, eos responsuros putas? Quo studio Aristophanem putamus aetatem in litteris duxisse? Res tota, Torquate, non doctorum hominum, velle post mortem epulis celebrari memoriam sui nominis. Ex rebus enim timiditas, non ex vocabulis nascitur. Sin autem ad animum, falsum est, quod negas animi ullum esse gaudium, quod non referatur ad corpus. Heri, inquam, ludis commissis ex urbe profectus veni ad vesperum. Inquit, respondet: Quia, nisi quod honestum est, nullum est aliud bonum! Non quaero iam verumne sit; Ut non sine causa ex iis memoriae ducta sit disciplina. Sed emolumenta communia esse dicuntur, recte autem facta et peccata non habentur communia. Magno hic ingenio, sed res se tamen sic habet, ut nimis imperiosi philosophi sit vetare meminisse. Iam argumenti ratione conclusi caput esse faciunt ea, quae perspicua dicunt, deinde ordinem sequuntur, tum, quid verum sit in singulis, extrema conclusio est.

  1. Neque enim disputari sine reprehensione nec cum iracundia aut pertinacia recte disputari potest.
  2. Ergo ita: non posse honeste vivi, nisi honeste vivatur?
  3. Ad quorum et cognitionem et usum iam corroborati natura ipsa praeeunte deducimur.

Primum Theophrasti, Strato, physicum se voluit; Quicquid enim a sapientia proficiscitur, id continuo debet expletum esse omnibus suis partibus; Nos quidem Virtutes sic natae sumus, ut tibi serviremus, aliud negotii nihil habemus. Qui est in parvis malis. Nec mihi illud dixeris: Haec enim ipsa mihi sunt voluptati, et erant illa Torquatis. Sed utrum hortandus es nobis, Luci, inquit, an etiam tua sponte propensus es? Pugnant Stoici cum Peripateticis. Sin autem voluptatem putat adiungendam eam, quae sit in motu-sic enim appellat hanc dulcem: in motu, illam nihil dolentis in stabilitate-, quid tendit? Epicurus autem cum in prima commendatione voluptatem dixisset, si eam, quam Aristippus, idem tenere debuit ultimum bonorum, quod ille; Sic enim maiores nostri labores non fugiendos tristissimo tamen verbo aerumnas etiam in deo nominaverunt. Ergo omni animali illud, quod appetiti positum est in eo, quod naturae est accommodatum.

Ergo infelix una molestia, fellx rursus, cum is ipse anulus in praecordiis piscis inventus est? Itaque non discedit ab eorum curatione, quibus praeposita vitam omnem debet gubernare, ut mirari satis istorum inconstantiam non possim. Quos qui tollunt et nihil posse percipi dicunt, ii remotis sensibus ne id ipsum quidem expedire possunt, quod disserunt. Theophrastus mediocriterne delectat, cum tractat locos ab Aristotele ante tractatos? Quod est, ut dixi, habere ea, quae secundum naturam sint, vel omnia vel plurima et maxima. Quae similitudo in genere etiam humano apparet. Quod iam a me expectare noli. Peccata autem partim esse tolerabilia, partim nullo modo, propterea quod alia peccata plures, alia pauciores quasi numeros officii praeterirent. Negat esse eam, inquit, propter se expetendam. Is enim, qui occultus et tectus dicitur, tantum abest ut se indicet, perficiet etiam ut dolere alterius improbe facto videatur.

Huius ego nunc auctoritatem sequens idem faciam. Atqui, inquit, si Stoicis concedis ut virtus sola, si adsit vitam efficiat beatam, concedis etiam Peripateticis. Venit ad extremum; Sit voluptas non minor in nasturcio illo, quo vesci Persas esse solitos scribit Xenophon, quam in Syracusanis mensis, quae a Platone graviter vituperantur; Quae cum essent dicta, finem fecimus et ambulandi et disputandi. Alterum significari idem, ut si diceretur, officia media omnia aut pleraque servantem vivere.

Quod si ita se habeat, non possit beatam praestare vitam sapientia.

Non dolere, inquam, istud quam vim habeat postea videro; Bona autem corporis huic sunt, quod posterius posui, similiora. Itaque eos id agere, ut a se dolores, morbos, debilitates repellant. Nam bonum ex quo appellatum sit, nescio, praepositum ex eo credo, quod praeponatur aliis. Atqui haec patefactio quasi rerum opertarum, cum quid quidque sit aperitur, definitio est. Non enim iam stirpis bonum quaeret, sed animalis.

Sequitur disserendi ratio cognitioque naturae; An vero displicuit ea, quae tributa est animi virtutibus tanta praestantia? Fortitudinis quaedam praecepta sunt ac paene leges, quae effeminari virum vetant in dolore. Tria genera cupiditatum, naturales et necessariae, naturales et non necessariae, nec naturales nec necessariae. Intellegi quidem, ut propter aliam quampiam rem, verbi gratia propter voluptatem, nos amemus; Quae cum praeponunt, ut sit aliqua rerum selectio, naturam videntur sequi; Quid vero? Illa videamus, quae a te de amicitia dicta sunt. Quis Pullum Numitorium Fregellanum, proditorem, quamquam rei publicae nostrae profuit, non odit?

Reguli reiciendam;

Legimus tamen Diogenem, Antipatrum, Mnesarchum, Panaetium, multos alios in primisque familiarem nostrum Posidonium. Quibus natura iure responderit non esse verum aliunde finem beate vivendi, a se principia rei gerendae peti; Sed ille, ut dixi, vitiose. Cur igitur, inquam, res tam dissimiles eodem nomine appellas?

Itaque ne iustitiam quidem recte quis dixerit per se ipsam optabilem, sed quia iucunditatis vel plurimum afferat. Sed dum efficere vultis beatum sapientem, cum maximas animo voluptates percipiat omnibusque partibus maiores quam corpore, quid occurrat non videtis. Piso igitur hoc modo, vir optimus tuique, ut scis, amantissimus. Praeclare enim Plato: Beatum, cui etiam in senectute contigerit, ut sapientiam verasque opiniones assequi possit. Quid enim necesse est, tamquam meretricem in matronarum coetum, sic voluptatem in virtutum concilium adducere? Scio enim esse quosdam, qui quavis lingua philosophari possint; Illa argumenta propria videamus, cur omnia sint paria peccata. Sin autem est in ea, quod quidam volunt, nihil impedit hanc nostram comprehensionem summi boni. O magnam vim ingenii causamque iustam, cur nova existeret disciplina! Perge porro. Apud ceteros autem philosophos, qui quaesivit aliquid, tacet; Nunc haec primum fortasse audientis servire debemus. Semper enim ex eo, quod maximas partes continet latissimeque funditur, tota res appellatur. Laelius clamores sofòw ille so lebat Edere compellans gumias ex ordine nostros.

Itaque in rebus minime obscuris non multus est apud eos disserendi labor.

Paulum, cum regem Persem captum adduceret, eodem flumine invectio? Scis enim me quodam tempore Metapontum venisse tecum neque ad hospitem ante devertisse, quam Pythagorae ipsum illum locum, ubi vitam ediderat, sedemque viderim. Nemo igitur esse beatus potest. Sed est forma eius disciplinae, sicut fere ceterarum, triplex: una pars est naturae, disserendi altera, vivendi tertia. Voluptatem cum summum bonum diceret, primum in eo ipso parum vidit, deinde hoc quoque alienum; Quorum altera prosunt, nocent altera. In primo enim ortu inest teneritas ac mollitia quaedam, ut nec res videre optimas nec agere possint. An est aliquid, quod te sua sponte delectet? Tubulo putas dicere? Nec enim figura corporis nec ratio excellens ingenii humani significat ad unam hanc rem natum hominem, ut frueretur voluptatibus.

Hoc est vim afferre, Torquate, sensibus, extorquere ex animis cognitiones verborum, quibus inbuti sumus. Intellegi quidem, ut propter aliam quampiam rem, verbi gratia propter voluptatem, nos amemus; Mihi autem nihil tam perspicuum videtur, quam has sententias eorum philosophorum re inter se magis quam verbis dissidere; His singulis copiose responderi solet, sed quae perspicua sunt longa esse non debent. Multoque hoc melius nos veriusque quam Stoici. In ipsa enim parum magna vis inest, ut quam optime se habere possit, si nulla cultura adhibeatur.

Nam, ut sint illa vendibiliora, haec uberiora certe sunt.

Nec enim ignoras his istud honestum non summum modo, sed etiam, ut tu vis, solum bonum videri. Ratio ista, quam defendis, praecepta, quae didicisti, quae probas, funditus evertunt amicitiam, quamvis eam Epicurus, ut facit, in caelum efferat laudibus. Est, ut dicis, inquit; Quid censes in Latino fore? Sit hoc ultimum bonorum, quod nunc a me defenditur; Quicquid porro animo cernimus, id omne oritur a sensibus; Aliter autem vobis placet.

Prioris generis est docilitas, memoria;

Sunt etiam turpitudines plurimae, quae, nisi honestas natura plurimum valeat, cur non cadant in sapientem non est facile defendere. Sed in rebus apertissimis nimium longi sumus. Commentarios quosdam, inquam, Aristotelios, quos hic sciebam esse, veni ut auferrem, quos legerem, dum essem otiosus; Deinde prima illa, quae in congressu solemus: Quid tu, inquit, huc? Heri, inquam, ludis commissis ex urbe profectus veni ad vesperum. Nam de summo mox, ut dixi, videbimus et ad id explicandum disputationem omnem conferemus. In sapientem solum cadit, isque finis bonorum, ut ab ipsis Stoicis scriptum videmus, a Xenocrate atque ab Aristotele constitutus est. Semovenda est igitur voluptas, non solum ut recta sequamini, sed etiam ut loqui deceat frugaliter. Nec enim figura corporis nec ratio excellens ingenii humani significat ad unam hanc rem natum hominem, ut frueretur voluptatibus. Sed in ceteris artibus cum dicitur artificiose, posterum quodam modo et consequens putandum est, quod illi §pigennhmatikÒn appellant; Qui enim voluptatem ipsam contemnunt, iis licet dicere se acupenserem maenae non anteponere.

Quo modo autem optimum, si bonum praeterea nullum est? Ex quo intellegitur nec intemperantiam propter se esse fugiendam temperantiamque expetendam, non quia voluptates fugiat, sed quia maiores consequatur. At ille pellit, qui permulcet sensum voluptate. Quid tibi, Torquate, quid huic Triario litterae, quid historiae cognitioque rerum, quid poetarum evolutio, quid tanta tot versuum memoria voluptatis affert? Qui non moveatur et offensione turpitudinis et comprobatione honestatis? Quocirca eodem modo sapiens erit affectus erga amicum, quo in se ipsum, quosque labores propter suam voluptatem susciperet, eosdem suscipiet propter amici voluptatem. Itaque, Torquate, cum diceres clamare Epicurum non posse iucunde vivi, nisi honeste et sapienter et iuste viveretur, tu ipse mihi gloriari videbare. Quoniam, si dis placet, ab Epicuro loqui discimus. Ea possunt paria non esse. An haec ab eo non dicuntur?

  1. Quid enim possumus hoc agere divinius?
  2. Non est enim vitium in oratione solum, sed etiam in moribus.
  3. An est aliquid per se ipsum flagitiosum, etiamsi nulla comitetur infamia?
  4. Quid, quod res alia tota est?
Theophrasti igitur, inquit, tibi liber ille placet de beata vita?

Vide, quaeso, rectumne sit. Aufidio, praetorio, erudito homine, oculis capto, saepe audiebam, cum se lucis magis quam utilitatis desiderio moveri diceret. Sed vos squalidius, illorum vides quam niteat oratio. Hanc ergo intuens debet institutum illud quasi signum absolvere. Ab his oratores, ab his imperatores ac rerum publicarum principes extiterunt. Alterum significari idem, ut si diceretur, officia media omnia aut pleraque servantem vivere. Sin autem est in ea, quod quidam volunt, nihil impedit hanc nostram comprehensionem summi boni. Bonum liberi: misera orbitas. Bonum negas esse divitias, praeposìtum esse dicis? Nec vero alia sunt quaerenda contra Carneadeam illam sententiam. Verum hoc idem saepe faciamus. Paria sunt igitur. Atque etiam valítudinem, vires, vacuitatem doloris non propter utilitatem solum, sed etiam ipsas propter se expetemus. Neque solum ea communia, verum etiam paria esse dixerunt.

Sin tantum modo ad indicia veteris memoriae cognoscenda, curiosorum.

Chrysippus autem exponens differentias animantium ait alias earum corpore excellere, alias autem animo, non nullas valere utraque re; Quid est, quod ab ea absolvi et perfici debeat? Quicquid enim a sapientia proficiscitur, id continuo debet expletum esse omnibus suis partibus; Videmusne ut pueri ne verberibus quidem a contemplandis rebus perquirendisque deterreantur? Est autem etiam actio quaedam corporis, quae motus et status naturae congruentis tenet; Quis enim potest istis, quae te, ut ais, delectant, brevibus et acutis auditis de sententia decedere? Suis cuiusque sensibus sic, ut, contra si quis dicere velit, non audiatur -, tamen, ne quid praetermittamus, rationes quoque, cur hoc ita sit, afferendas puto. Mihi quidem Homerus huius modi quiddam vidisse videatur in iis, quae de Sirenum cantibus finxerit.

Similiter sensus, cum accessit ad naturam, tuetur illam quidem, sed etiam se tuetur; Sin te auctoritas commovebat, nobisne omnibus et Platoni ipsi nescio quem illum anteponebas?