Videsne quam sit magna dissensio?

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. At multis se probavit. Est enim effectrix multarum et magnarum voluptatum. Sed utrum hortandus es nobis, Luci, inquit, an etiam tua sponte propensus es? Duo Reges: constructio interrete. An dolor longissimus quisque miserrimus, voluptatem non optabiliorem diuturnitas facit? Quodcumque in mentem incideret, et quodcumque tamquam occurreret. Conferam tecum, quam cuique verso rem subicias; Sed tamen intellego quid velit.

Sed quae tandem ista ratio est?

Satisne vobis videor pro meo iure in vestris auribus commentatus? Restincta enim sitis stabilitatem voluptatis habet, inquit, illa autem voluptas ipsius restinctionis in motu est. Naturales divitias dixit parabiles esse, quod parvo esset natura contenta. Hoc ille tuus non vult omnibusque ex rebus voluptatem quasi mercedem exigit. At iste non dolendi status non vocatur voluptas. Quasi vero, inquit, perpetua oratio rhetorum solum, non etiam philosophorum sit. Ego quoque, inquit, didicerim libentius si quid attuleris, quam te reprehenderim. Ut optime, secundum naturam affectum esse possit. Neque solum ea communia, verum etiam paria esse dixerunt. Portenta haec esse dicit, neque ea ratione ullo modo posse vivi;

Sed vobis voluptatum perceptarum recordatio vitam beatam facit, et quidem corpore perceptarum.

Summum ením bonum exposuit vacuitatem doloris; Stoici autem, quod finem bonorum in una virtute ponunt, similes sunt illorum; Nam aliquando posse recte fieri dicunt nulla expectata nec quaesita voluptate. Nam quid possumus facere melius? Poterat autem inpune; Sed mehercule pergrata mihi oratio tua. Egone quaeris, inquit, quid sentiam?

Quamquam haec quidem praeposita recte et reiecta dicere licebit.

Scio enim esse quosdam, qui quavis lingua philosophari possint; Apud imperitos tum illa dicta sunt, aliquid etiam coronae datum; Hoc dixerit potius Ennius: Nimium boni est, cui nihil est mali. Quae cum magnifice primo dici viderentur, considerata minus probabantur. Sed ad haec, nisi molestum est, habeo quae velim. Suam denique cuique naturam esse ad vivendum ducem.

Fatebuntur Stoici haec omnia dicta esse praeclare, neque eam causam Zenoni desciscendi fuisse.

Paupertas si malum est, mendicus beatus esse nemo potest, quamvis sit sapiens. Profectus in exilium Tubulus statim nec respondere ausus; Sed quae tandem ista ratio est? Quasi vero, inquit, perpetua oratio rhetorum solum, non etiam philosophorum sit. Quam ob rem tandem, inquit, non satisfacit? Et quod est munus, quod opus sapientiae?

Sit hoc ultimum bonorum, quod nunc a me defenditur; Quae duo sunt, unum facit. Certe, nisi voluptatem tanti aestimaretis. Sed ne, dum huic obsequor, vobis molestus sim.

Quae in controversiam veniunt, de iis, si placet, disseramus. Summum ením bonum exposuit vacuitatem doloris; An vero, inquit, quisquam potest probare, quod perceptfum, quod. Hinc ceteri particulas arripere conati suam quisque videro voluit afferre sententiam. Qui potest igitur habitare in beata vita summi mali metus? An ea, quae per vinitorem antea consequebatur, per se ipsa curabit? Bonum negas esse divitias, praeposìtum esse dicis?

Quem quidem locum comit multa venustate et omni sale idem
Lucilius, apud quem praeclare Scaevola: Graecum te, Albuci,
quam Romanum atque Sabinum, municipem Ponti, Tritani,
centurionum, praeclarorum hominum ac primorum signiferumque,
maluisti dici.

Cur fortior sit, si illud, quod tute concedis, asperum et
vix ferendum putabit?
Sit enim idem caecus, debilis.

Incommoda autem et commoda-ita enim estmata et dustmata
appello-communia esse voluerunt, paria noluerunt.
Hic ambiguo ludimur.

Quoniam, si dis placet, ab Epicuro loqui discimus. An hoc usque quaque, aliter in vita? Bona autem corporis huic sunt, quod posterius posui, similiora. Laboro autem non sine causa; Invidiosum nomen est, infame, suspectum. Si longus, levis dictata sunt. Facile est hoc cernere in primis puerorum aetatulis. Sed erat aequius Triarium aliquid de dissensione nostra iudicare. Ita multo sanguine profuso in laetitia et in victoria est mortuus. Et quod est munus, quod opus sapientiae?

Ipse Epicurus fortasse redderet, ut Sextus Peducaeus, Sex. Potius inflammat, ut coercendi magis quam dedocendi esse videantur. Nonne videmus quanta perturbatio rerum omnium consequatur, quanta confusio? Eaedem res maneant alio modo. Teneo, inquit, finem illi videri nihil dolere. Verba tu fingas et ea dicas, quae non sentias? Eorum enim est haec querela, qui sibi cari sunt seseque diligunt. Atque his de rebus et splendida est eorum et illustris oratio. Beatus autem esse in maximarum rerum timore nemo potest.

Quod autem patrocinium aut quae ista causa est voluptatis, quae nec testes ullos e claris viris nec laudatores poterit adhibere?

Uterque enim summo bono fruitur, id est voluptate. Quam illa ardentis amores excitaret sui! Cur tandem? Nam quibus rebus efficiuntur voluptates, eae non sunt in potestate sapientis. Quod autem in homine praestantissimum atque optimum est, id deseruit. Si longus, levis dictata sunt. Cum praesertim illa perdiscere ludus esset.

In eo autem voluptas omnium Latine loquentium more ponitur,
cum percipitur ea, quae sensum aliquem moveat, iucunditas.

Non semper, inquam;

Quamquam ab iis philosophiam et omnes ingenuas disciplinas habemus;

Hic ego: Pomponius quidem, inquam, noster iocari videtur, et fortasse suo iure. Tum ego: Non mehercule, inquam, soleo temere contra Stoicos, non quo illis admodum assentiar, sed pudore impedior;

Et quae per vim oblatum stuprum volontaria morte lueret
inventa est et qui interficeret filiam, ne stupraretur.

Amicitiam autem adhibendam esse censent, quia sit ex eo
genere, quae prosunt.

Potius inflammat, ut coercendi magis quam dedocendi esse videantur.

Nunc vero a primo quidem mirabiliter occulta natura est nec perspici nec cognosci potest. Neque enim civitas in seditione beata esse potest nec in discordia dominorum domus; Quid ergo attinet gloriose loqui, nisi constanter loquare? Quamquam te quidem video minime esse deterritum. Tollitur beneficium, tollitur gratia, quae sunt vincla concordiae. Satisne vobis videor pro meo iure in vestris auribus commentatus? Atqui pugnantibus et contrariis studiis consiliisque semper utens nihil quieti videre, nihil tranquilli potest. Quid autem habent admirationis, cum prope accesseris?

Quamquam te quidem video minime esse deterritum. Quid ergo attinet gloriose loqui, nisi constanter loquare? Is ita vivebat, ut nulla tam exquisita posset inveniri voluptas, qua non abundaret. Inquit, an parum disserui non verbis Stoicos a Peripateticis, sed universa re et tota sententia dissidere? Bonum incolumis acies: misera caecitas. Sed quoniam et advesperascit et mihi ad villam revertendum est, nunc quidem hactenus;

Sint ista Graecorum; Non enim ipsa genuit hominem, sed accepit a natura inchoatum. Iam contemni non poteris. Tum Piso: Quoniam igitur aliquid omnes, quid Lucius noster?

Is enim percontando atque interrogando elicere solebat eorum opiniones, quibuscum disserebat, ut ad ea, quae ii respondissent, si quid videretur, diceret.
At enim hic etiam dolore.

Vadem te ad mortem tyranno dabis pro amico, ut Pythagoreus ille Siculo fecit tyranno? Quod ea non occurrentia fingunt, vincunt Aristonem; Maximas vero virtutes iacere omnis necesse est voluptate dominante. Neque solum ea communia, verum etiam paria esse dixerunt. Quis enim est, qui non videat haec esse in natura rerum tria? Bonum patria: miserum exilium.

Quid autem habent admirationis, cum prope accesseris?

Hanc ergo intuens debet institutum illud quasi signum absolvere. Id enim volumus, id contendimus, ut officii fructus sit ipsum officium. Quantum Aristoxeni ingenium consumptum videmus in musicis? Si enim, ut mihi quidem videtur, non explet bona naturae voluptas, iure praetermissa est;

Semovenda est igitur voluptas, non solum ut recta sequamini, sed etiam ut loqui deceat frugaliter.

Ita nemo beato beatior. Ut proverbia non nulla veriora sint quam vestra dogmata. Si est nihil nisi corpus, summa erunt illa: valitudo, vacuitas doloris, pulchritudo, cetera. Videamus animi partes, quarum est conspectus illustrior; Et hercule-fatendum est enim, quod sentio -mirabilis est apud illos contextus rerum. Nummus in Croesi divitiis obscuratur, pars est tamen divitiarum. Quam tu ponis in verbis, ego positam in re putabam. Aeque enim contingit omnibus fidibus, ut incontentae sint. Minime id quidem, inquam, alienum, multumque ad ea, quae quaerimus, explicatio tua ista profecerit. Vulgo enim dicitur: Iucundi acti labores, nec male Euripidesconcludam, si potero, Latine;

Quem ad modum quis ambulet, sedeat, qui ductus oris, qui vultus in quoque sit? Quod ea non occurrentia fingunt, vincunt Aristonem; Respondent extrema primis, media utrisque, omnia omnibus. Vide igitur ne non debeas verbis nostris uti, sententiis tuis. Quam ob rem tandem, inquit, non satisfacit? Hoc dixerit potius Ennius: Nimium boni est, cui nihil est mali. Quo plebiscito decreta a senatu est consuli quaestio Cn. Huic mori optimum esse propter desperationem sapientiae, illi propter spem vivere. Quae duo sunt, unum facit.

Semovenda est igitur voluptas, non solum ut recta sequamini, sed etiam ut loqui deceat frugaliter. Cur fortior sit, si illud, quod tute concedis, asperum et vix ferendum putabit? Materiam vero rerum et copiam apud hos exilem, apud illos uberrimam reperiemus. Quamquam tu hanc copiosiorem etiam soles dicere. Sint modo partes vitae beatae. Estne, quaeso, inquam, sitienti in bibendo voluptas?

Si longus, levis. Bonum incolumis acies: misera caecitas. Sed ad haec, nisi molestum est, habeo quae velim. Habent enim et bene longam et satis litigiosam disputationem. Suam denique cuique naturam esse ad vivendum ducem. Haec bene dicuntur, nec ego repugno, sed inter sese ipsa pugnant. Haec quo modo conveniant, non sane intellego. Eademne, quae restincta siti?

Ergo instituto veterum, quo etiam Stoici utuntur, hinc capiamus exordium. Quamvis enim depravatae non sint, pravae tamen esse possunt. Ita enim vivunt quidam, ut eorum vita refellatur oratio. Non ego tecum iam ita iocabor, ut isdem his de rebus, cum L. Atqui haec patefactio quasi rerum opertarum, cum quid quidque sit aperitur, definitio est. Paulum, cum regem Persem captum adduceret, eodem flumine invectio? Ego vero isti, inquam, permitto. Rem unam praeclarissimam omnium maximeque laudandam, penitus viderent, quonam gaudio complerentur, cum tantopere eius adumbrata opinione laetentur? Pollicetur certe. Fortasse id optimum, sed ubi illud: Plus semper voluptatis?

Fortemne possumus dicere eundem illum Torquatum? Rationis enim perfectio est virtus; Dici enim nihil potest verius. Sed quot homines, tot sententiae; Bonum integritas corporis: misera debilitas.

Compensabatur, inquit, cum summis doloribus laetitia. Quid enim me prohiberet Epicureum esse, si probarem, quae ille diceret? Itaque rursus eadem ratione, qua sum paulo ante usus, haerebitis. Ex eorum enim scriptis et institutis cum omnis doctrina liberalis, omnis historia. Quamquam haec quidem praeposita recte et reiecta dicere licebit. An haec ab eo non dicuntur? An dolor longissimus quisque miserrimus, voluptatem non optabiliorem diuturnitas facit? Istam voluptatem perpetuam quis potest praestare sapienti?

Ut id aliis narrare gestiant?

Dolere malum est: in crucem qui agitur, beatus esse non potest. Optime, inquam. Illa argumenta propria videamus, cur omnia sint paria peccata. Quae diligentissime contra Aristonem dicuntur a Chryippo. Dulce amarum, leve asperum, prope longe, stare movere, quadratum rotundum. Ne amores quidem sanctos a sapiente alienos esse arbitrantur. Dicet pro me ipsa virtus nec dubitabit isti vestro beato M. Dic in quovis conventu te omnia facere, ne doleas.

Familiares nostros, credo, Sironem dicis et Philodemum, cum
optimos viros, tum homines doctissimos.

Septem autem illi non suo, sed populorum suffragio omnium
nominati sunt.

Duo enim genera quae erant, fecit tria.

Ratio quidem vestra sic cogit. Ergo adhuc, quantum equidem intellego, causa non videtur fuisse mutandi nominis. Huius, Lyco, oratione locuples, rebus ipsis ielunior. Tecum optime, deinde etiam cum mediocri amico. Non quaero, quid dicat, sed quid convenienter possit rationi et sententiae suae dicere. Beatus sibi videtur esse moriens. Quem Tiberina descensio festo illo die tanto gaudio affecit, quanto L. Quid enim ab antiquis ex eo genere, quod ad disserendum valet, praetermissum est?

Atque etiam ad iustitiam colendam, ad tuendas amicitias et reliquas caritates quid natura valeat haec una cognitio potest tradere.
Hunc igitur finem illi tenuerunt, quodque ego pluribus
verbis, illi brevius secundum naturam vivere, hoc iis
bonorum videbatur extremum.

Haec para/doca illi, nos admirabilia dicamus.
Sit voluptas non minor in nasturcio illo, quo vesci Persas
esse solitos scribit Xenophon, quam in Syracusanis mensis,
quae a Platone graviter vituperantur;

Semovenda est igitur voluptas, non solum ut recta sequamini,
sed etiam ut loqui deceat frugaliter.
Quod si ita est, ut neque quisquam nisi bonus vir et omnes boni beati sint, quid philosophia magis colendum aut quid est virtute divinius?

Idem adhuc; Si est nihil nisi corpus, summa erunt illa: valitudo, vacuitas doloris, pulchritudo, cetera. Non minor, inquit, voluptas percipitur ex vilissimis rebus quam ex pretiosissimis. Honesta oratio, Socratica, Platonis etiam. Ne vitationem quidem doloris ipsam per se quisquam in rebus expetendis putavit, nisi etiam evitare posset. At cum de plurimis eadem dicit, tum certe de maximis.

At multis malis affectus.

Atque hoc dabitis, ut opinor, si modo sit aliquid esse
beatum, id oportere totum poni in potestate sapientis.

Istam voluptatem, inquit, Epicurus ignorat? Non quam nostram quidem, inquit Pomponius iocans; Nam Pyrrho, Aristo, Erillus iam diu abiecti.

Zenonis est, inquam, hoc Stoici.

Addo etiam illud, multa iam mihi dare signa puerum et pudoris et ingenii, sed aetatem vides. Cave putes quicquam esse verius. Sin tantum modo ad indicia veteris memoriae cognoscenda, curiosorum. Qui est in parvis malis. Naturales divitias dixit parabiles esse, quod parvo esset natura contenta. Putabam equidem satis, inquit, me dixisse. At miser, si in flagitiosa et vitiosa vita afflueret voluptatibus. Respondent extrema primis, media utrisque, omnia omnibus. Nec lapathi suavitatem acupenseri Galloni Laelius anteponebat, sed suavitatem ipsam neglegebat;

Quibus rebus intellegitur nec timiditatem ignaviamque vituperari nec fortitudinem patientiamque laudari suo nomine, sed illas reici, quia dolorem pariant, has optari, quia voluptatem.

Quodsi ipsam honestatem undique pertectam atque absolutam. Tollenda est atque extrahenda radicitus. Quamquam tu hanc copiosiorem etiam soles dicere. Theophrastum tamen adhibeamus ad pleraque, dum modo plus in virtute teneamus, quam ille tenuit, firmitatis et roboris. Ita multo sanguine profuso in laetitia et in victoria est mortuus.

Praeclare enim Epicurus his paene verbis: Eadem, inquit,
scientia confirmavit animum, ne quod aut sempiternum aut
diuturnum timeret malum, quae perspexit in hoc ipso vitae
spatio amicitiae praesidium esse firmissimum.

Itaque, ne si iucundissimis quidem nos somniis usuros
putemus, Endymionis somnum nobis velimus dari, idque si
accidat, mortis instar putemus.

Sed ego in hoc resisto;

Nec vero intermittunt aut admirationem earum rerum, quae sunt ab antiquis repertae, aut investigationem novarum. Verum esto: verbum ipsum voluptatis non habet dignitatem, nec nos fortasse intellegimus. Venit ad extremum; Quare si potest esse beatus is, qui est in asperis reiciendisque rebus, potest is quoque esse. An potest, inquit ille, quicquam esse suavius quam nihil dolere? Non potes, nisi retexueris illa. Nos paucis ad haec additis finem faciamus aliquando; Vulgo enim dicitur: Iucundi acti labores, nec male Euripidesconcludam, si potero, Latine;

Tamen a proposito, inquam, aberramus. Iis igitur est difficilius satis facere, qui se Latina scripta dicunt contemnere. At enim hic etiam dolore. Atqui iste locus est, Piso, tibi etiam atque etiam confirmandus, inquam; An dubium est, quin virtus ita maximam partem optineat in rebus humanis, ut reliquas obruat?

Immo videri fortasse. Traditur, inquit, ab Epicuro ratio neglegendi doloris. His enim rebus detractis negat se reperire in asotorum vita quod reprehendat. Minime id quidem, inquam, alienum, multumque ad ea, quae quaerimus, explicatio tua ista profecerit. Roges enim Aristonem, bonane ei videantur haec: vacuitas doloris, divitiae, valitudo; Nihil opus est exemplis hoc facere longius. Sed quot homines, tot sententiae;

Sed si duo honesta proposita sint, alterum cum valitudine,
alterum cum morbo, non esse dubium, ad utrum eorum natura
nos ipsa deductura sit.

Quid igitur dubitamus in tota eius natura quaerere quid sit
effectum?

Illud non continuo, ut aeque incontentae. Qui ita affectus, beatum esse numquam probabis; Occultum facinus esse potuerit, gaudebit; Longum est enim ad omnia respondere, quae a te dicta sunt. Ait enim se, si uratur, Quam hoc suave! dicturum. Utrum igitur tibi litteram videor an totas paginas commovere? Frater et T. A quibus propter discendi cupiditatem videmus ultimas terras esse peragratas. Sin tantum modo ad indicia veteris memoriae cognoscenda, curiosorum.

Prave, nequiter, turpiter cenabat; Ergo in gubernando nihil, in officio plurimum interest, quo in genere peccetur. Nam ista vestra: Si gravis, brevis; An potest, inquit ille, quicquam esse suavius quam nihil dolere? Nunc omni virtuti vitium contrario nomine opponitur. Teneo, inquit, finem illi videri nihil dolere. Philosophi autem in suis lectulis plerumque moriuntur. Quae fere omnia appellantur uno ingenii nomine, easque virtutes qui habent, ingeniosi vocantur. Non igitur de improbo, sed de callido improbo quaerimus, qualis Q.

Hic ambiguo ludimur.

Quid, si etiam iucunda memoria est praeteritorum malorum? Nonne igitur tibi videntur, inquit, mala? Quae similitudo in genere etiam humano apparet. Quae animi affectio suum cuique tribuens atque hanc, quam dico. Primum quid tu dicis breve? Quamquam in hac divisione rem ipsam prorsus probo, elegantiam desidero.

Levatio igitur vitiorum magna fit in iis, qui habent ad virtutem progressionis aliquantum.

Duo enim genera quae erant, fecit tria. Sed vobis voluptatum perceptarum recordatio vitam beatam facit, et quidem corpore perceptarum. Sic consequentibus vestris sublatis prima tolluntur. Similiter sensus, cum accessit ad naturam, tuetur illam quidem, sed etiam se tuetur; Theophrastus mediocriterne delectat, cum tractat locos ab Aristotele ante tractatos? Atqui iste locus est, Piso, tibi etiam atque etiam confirmandus, inquam; In qua quid est boni praeter summam voluptatem, et eam sempiternam? Isto modo ne improbos quidem, si essent boni viri.

Nam si propter voluptatem, quae est ista laus, quae possit e macello peti? Quis est, qui non oderit libidinosam, protervam adolescentiam? Sed quanta sit alias, nunc tantum possitne esse tanta. Nam his libris eum malo quam reliquo ornatu villae delectari. Ex ea difficultate illae fallaciloquae, ut ait Accius, malitiae natae sunt. Eiuro, inquit adridens, iniquum, hac quidem de re; Et ille ridens: Video, inquit, quid agas;

Quid est, quod ab ea absolvi et perfici debeat?
Quod nisi ita efficitur, quae Theophrastus de fortuna, de
dolore, de cruciatu corporis dixit, cum quibus coniungi
vitam beatam nullo modo posse putavit, vereor, ne vera sint.

Nam cum Academicis incerta luctatio est, qui nihil affirmant
et quasi desperata cognitione certi id sequi volunt,
quodcumque veri simile videatur.
Fortasse id optimum, sed ubi illud: Plus semper voluptatis?

Nec vero hoc oratione solum, sed multo magis vita et factis et moribus comprobavit. Non potes, nisi retexueris illa. Minime id quidem, inquam, alienum, multumque ad ea, quae quaerimus, explicatio tua ista profecerit. Nos paucis ad haec additis finem faciamus aliquando;

Si enim, ut mihi quidem videtur, non explet bona naturae voluptas, iure praetermissa est; Nihil enim desiderabile concupiscunt, plusque in ipsa iniuria detrimenti est quam in iis rebus emolumenti, quae pariuntur iniuria. Aliis esse maiora, illud dubium, ad id, quod summum bonum dicitis, ecquaenam possit fieri accessio. Voluptatem cum summum bonum diceret, primum in eo ipso parum vidit, deinde hoc quoque alienum; Aut, Pylades cum sis, dices te esse Orestem, ut moriare pro amico? Collige omnia, quae soletis: Praesidium amicorum.

Immo videri fortasse.

Itaque haec cum illis est dissensio, cum Peripateticis nulla sane. Faceres tu quidem, Torquate, haec omnia; Si verbum sequimur, primum longius verbum praepositum quam bonum. Tu enim ista lenius, hic Stoicorum more nos vexat. Quamquam te quidem video minime esse deterritum. Ad eos igitur converte te, quaeso. Atqui reperies, inquit, in hoc quidem pertinacem; Quamquam id quidem, infinitum est in hac urbe;

Videamus igitur sententias eorum, tum ad verba redeamus. Disserendi artem nullam habuit. Quid autem habent admirationis, cum prope accesseris? At ego quem huic anteponam non audeo dicere; Quae in controversiam veniunt, de iis, si placet, disseramus. Non quam nostram quidem, inquit Pomponius iocans; Stulti autem malorum memoria torquentur, sapientes bona praeterita grata recordatione renovata delectant.

Quid enim de amicitia statueris utilitatis causa expetenda vides. Et certamen honestum et disputatio splendida! omnis est enim de virtutis dignitate contentio. Istam voluptatem, inquit, Epicurus ignorat? Est autem a te semper dictum nec gaudere quemquam nisi propter corpus nec dolere. Hoc est vim afferre, Torquate, sensibus, extorquere ex animis cognitiones verborum, quibus inbuti sumus. Quarum ambarum rerum cum medicinam pollicetur, luxuriae licentiam pollicetur. Qua igitur re ab deo vincitur, si aeternitate non vincitur? Hoc est non modo cor non habere, sed ne palatum quidem.

Quod ea non occurrentia fingunt, vincunt Aristonem; Hoc tu nunc in illo probas. At iste non dolendi status non vocatur voluptas. Sed quid sentiat, non videtis. Iam doloris medicamenta illa Epicurea tamquam de narthecio proment: Si gravis, brevis; Quid, si etiam iucunda memoria est praeteritorum malorum? Vide, quaeso, rectumne sit. Etenim semper illud extra est, quod arte comprehenditur. Estne, quaeso, inquam, sitienti in bibendo voluptas? Ex quo, id quod omnes expetunt, beate vivendi ratio inveniri et comparari potest.

Atqui reperies, inquit, in hoc quidem pertinacem;

Color egregius, integra valitudo, summa gratia, vita denique conferta voluptatum omnium varietate. Ex rebus enim timiditas, non ex vocabulis nascitur. Ita ne hoc quidem modo paria peccata sunt. Certe non potest. Quid ait Aristoteles reliquique Platonis alumni? Quid ei reliquisti, nisi te, quoquo modo loqueretur, intellegere, quid diceret?

Placet igitur tibi, Cato, cum res sumpseris non concessas, ex illis efficere, quod velis? De quibus cupio scire quid sentias. Graece donan, Latine voluptatem vocant. Ita ne hoc quidem modo paria peccata sunt. Nec vero intermittunt aut admirationem earum rerum, quae sunt ab antiquis repertae, aut investigationem novarum. Hoc ipsum elegantius poni meliusque potuit. Si ista mala sunt, in quae potest incidere sapiens, sapientem esse non esse ad beate vivendum satis. Erat enim Polemonis. Sed emolumenta communia esse dicuntur, recte autem facta et peccata non habentur communia. Non enim ipsa genuit hominem, sed accepit a natura inchoatum. Illi enim inter se dissentiunt. Non autem hoc: igitur ne illud quidem. Familiares nostros, credo, Sironem dicis et Philodemum, cum optimos viros, tum homines doctissimos.

Is ita vivebat, ut nulla tam exquisita posset inveniri voluptas, qua non abundaret.

Quae quidem vel cum periculo est quaerenda vobis; Omnis enim est natura diligens sui. Claudii libidini, qui tum erat summo ne imperio, dederetur. At ille non pertimuit saneque fidenter: Istis quidem ipsis verbis, inquit; Quare attendo te studiose et, quaecumque rebus iis, de quibus hic sermo est, nomina inponis, memoriae mando; Totum genus hoc Zeno et qui ab eo sunt aut non potuerunt aut noluerunt, certe reliquerunt.

Quae est igitur causa istarum angustiarum?

Non autem hoc: igitur ne illud quidem. Estne, quaeso, inquam, sitienti in bibendo voluptas? Quae quidem vel cum periculo est quaerenda vobis; Videmusne ut pueri ne verberibus quidem a contemplandis rebus perquirendisque deterreantur? Qua tu etiam inprudens utebare non numquam. Quod idem cum vestri faciant, non satis magnam tribuunt inventoribus gratiam. An potest, inquit ille, quicquam esse suavius quam nihil dolere? Qui igitur convenit ab alia voluptate dicere naturam proficisci, in alia summum bonum ponere?

Quasi vero aut concedatur in omnibus stultis aeque magna esse vitia, et eadem inbecillitate et inconstantia L. Res enim concurrent contrariae. Etenim nec iustitia nec amicitia esse omnino poterunt, nisi ipsae per se expetuntur. Si enim ad populum me vocas, eum. Comprehensum, quod cognitum non habet? Apparet statim, quae sint officia, quae actiones. Sed emolumenta communia esse dicuntur, recte autem facta et peccata non habentur communia.

Ita fit beatae vitae domina fortuna, quam Epicurus ait exiguam intervenire sapienti. Quodcumque in mentem incideret, et quodcumque tamquam occurreret. Atque haec coniunctio confusioque virtutum tamen a philosophis ratione quadam distinguitur. Theophrasti igitur, inquit, tibi liber ille placet de beata vita? Pollicetur certe. Ita multa dicunt, quae vix intellegam.

Beatus sibi videtur esse moriens. Qua ex cognitione facilior facta est investigatio rerum occultissimarum. Quibus ego vehementer assentior. An hoc usque quaque, aliter in vita? Sit, inquam, tam facilis, quam vultis, comparatio voluptatis, quid de dolore dicemus? Itaque e contrario moderati aequabilesque habitus, affectiones ususque corporis apti esse ad naturam videntur. Re mihi non aeque satisfacit, et quidem locis pluribus. Eadem nunc mea adversum te oratio est. Quae similitudo in genere etiam humano apparet. Sin dicit obscurari quaedam nec apparere, quia valde parva sint, nos quoque concedimus;

Qui potest igitur habitare in beata vita summi mali metus? Isto modo ne improbos quidem, si essent boni viri. Quod autem principium officii quaerunt, melius quam Pyrrho; Incommoda autem et commoda-ita enim estmata et dustmata appello-communia esse voluerunt, paria noluerunt. In schola desinis. Cum id fugiunt, re eadem defendunt, quae Peripatetici, verba. In quo etsi est magnus, tamen nova pleraque et perpauca de moribus. Eiuro, inquit adridens, iniquum, hac quidem de re; Sextilio Rufo, cum is rem ad amicos ita deferret, se esse heredem Q. Multa sunt dicta ab antiquis de contemnendis ac despiciendis rebus humanis;

Posuisti etiam dicere alios foedus quoddam inter se facere sapientis, ut, quem ad modum sint in se ipsos animati, eodem modo sint erga amicos;

Nos paucis ad haec additis finem faciamus aliquando; Certe, nisi voluptatem tanti aestimaretis. Collige omnia, quae soletis: Praesidium amicorum. Neque solum ea communia, verum etiam paria esse dixerunt. Quamquam ab iis philosophiam et omnes ingenuas disciplinas habemus; Ut scias me intellegere, primum idem esse dico voluptatem, quod ille don. Licet hic rursus ea commemores, quae optimis verbis ab Epicuro de laude amicitiae dicta sunt. Quae cum dixisset paulumque institisset, Quid est? Traditur, inquit, ab Epicuro ratio neglegendi doloris.

Ut scias me intellegere, primum idem esse dico voluptatem, quod ille don.

Nam ista vestra: Si gravis, brevis; Quis enim confidit semper sibi illud stabile et firmum permansurum, quod fragile et caducum sit? Terram, mihi crede, ea lanx et maria deprimet. Totum autem id externum est, et quod externum, id in casu est.

Hic quoque suus est de summoque bono dissentiens dici vere Peripateticus non potest.
Quae rursus dum sibi evelli ex ordine nolunt, horridiores evadunt, asperiores, duriores et oratione et moribus.

Quam nemo umquam voluptatem appellavit, appellat; Nam illud quidem adduci vix possum, ut ea, quae senserit ille, tibi non vera videantur. Quis istum dolorem timet? Magni enim aestimabat pecuniam non modo non contra leges, sed etiam legibus partam. Ad quorum et cognitionem et usum iam corroborati natura ipsa praeeunte deducimur. Quae qui non vident, nihil umquam magnum ac cognitione dignum amaverunt.

Quae quo sunt excelsiores, eo dant clariora indicia naturae.

Quid enim de amicitia statueris utilitatis causa expetenda vides. Respondent extrema primis, media utrisque, omnia omnibus. Pauca mutat vel plura sane; Quo modo autem optimum, si bonum praeterea nullum est? Beatus sibi videtur esse moriens. Sin eam, quam Hieronymus, ne fecisset idem, ut voluptatem illam Aristippi in prima commendatione poneret. Sed tamen omne, quod de re bona dilucide dicitur, mihi praeclare dici videtur. Apud imperitos tum illa dicta sunt, aliquid etiam coronae datum; Verba tu fingas et ea dicas, quae non sentias?

Intrandum est igitur in rerum naturam et penitus quid ea postulet pervidendum; Illis videtur, qui illud non dubitant bonum dicere -; Inscite autem medicinae et gubernationis ultimum cum ultimo sapientiae comparatur. Habes, inquam, Cato, formam eorum, de quibus loquor, philosophorum. An est aliquid, quod te sua sponte delectet? Ut optime, secundum naturam affectum esse possit.

Non enim quaero quid verum, sed quid cuique dicendum sit.

Semper enim ex eo, quod maximas partes continet latissimeque funditur, tota res appellatur. Octavio fuit, cum illam severitatem in eo filio adhibuit, quem in adoptionem D. Non enim iam stirpis bonum quaeret, sed animalis. Qui igitur convenit ab alia voluptate dicere naturam proficisci, in alia summum bonum ponere? Ne amores quidem sanctos a sapiente alienos esse arbitrantur. Rapior illuc, revocat autem Antiochus, nec est praeterea, quem audiamus. Quid autem habent admirationis, cum prope accesseris? Quamquam in hac divisione rem ipsam prorsus probo, elegantiam desidero.

Inde sermone vario sex illa a Dipylo stadia confecimus.

Quod, inquit, quamquam voluptatibus quibusdam est saepe iucundius, tamen expetitur propter voluptatem. Sed tamen omne, quod de re bona dilucide dicitur, mihi praeclare dici videtur. Quid nunc honeste dicit? Iam quae corporis sunt, ea nec auctoritatem cum animi partibus, comparandam et cognitionem habent faciliorem. Ait enim se, si uratur, Quam hoc suave! dicturum. Inde igitur, inquit, ordiendum est. Quamquam tu hanc copiosiorem etiam soles dicere. Putabam equidem satis, inquit, me dixisse.

Cum praesertim illa perdiscere ludus esset. Quid ei reliquisti, nisi te, quoquo modo loqueretur, intellegere, quid diceret? Non ego tecum iam ita iocabor, ut isdem his de rebus, cum L. Si enim ad populum me vocas, eum. Vitae autem degendae ratio maxime quidem illis placuit quieta.

O magnam vim ingenii causamque iustam, cur nova existeret disciplina! Perge porro. Ego vero isti, inquam, permitto. Philosophi autem in suis lectulis plerumque moriuntur. Re mihi non aeque satisfacit, et quidem locis pluribus. Etiam beatissimum? Nummus in Croesi divitiis obscuratur, pars est tamen divitiarum.

Quid, si non sensus modo ei sit datus, verum etiam animus
hominis?

An, partus ancillae sitne in fructu habendus, disseretur
inter principes civitatis, P.

Cave putes quicquam esse verius. Maximas vero virtutes iacere omnis necesse est voluptate dominante. Sed haec omittamus; Quorum sine causa fieri nihil putandum est.

Beatus autem esse in maximarum rerum timore nemo potest. Legimus tamen Diogenem, Antipatrum, Mnesarchum, Panaetium, multos alios in primisque familiarem nostrum Posidonium. Itaque his sapiens semper vacabit. Ut non sine causa ex iis memoriae ducta sit disciplina. Neminem videbis ita laudatum, ut artifex callidus comparandarum voluptatum diceretur. Quae ista amicitia est? Ubi ut eam caperet aut quando? Ita relinquet duas, de quibus etiam atque etiam consideret. Non est enim vitium in oratione solum, sed etiam in moribus.

Me igitur ipsum ames oportet, non mea, si veri amici futuri sumus. Illud dico, ea, quae dicat, praeclare inter se cohaerere. Quid censes in Latino fore? Universa enim illorum ratione cum tota vestra confligendum puto. Theophrastus mediocriterne delectat, cum tractat locos ab Aristotele ante tractatos? Mihi enim erit isdem istis fortasse iam utendum.

Illi autem, quibus summum bonum sine virtute est, non dabunt
fortasse vitam beatam habere, in quo iure possit gloriari,
etsi illi quidem etiam voluptates faciunt interdum
gloriosas.

Hoc uno captus Erillus scientiam summum bonum esse defendit
nec rem ullam aliam per se expetendam.
Tu vero, inquam, ducas licet, si sequetur;

Ut proverbia non nulla veriora sint quam vestra dogmata.

Hoc loco tenere se Triarius non potuit. Quod autem principium officii quaerunt, melius quam Pyrrho; Cupiditates non Epicuri divisione finiebat, sed sua satietate. Hoc uno captus Erillus scientiam summum bonum esse defendit nec rem ullam aliam per se expetendam. Quod dicit Epicurus etiam de voluptate, quae minime sint voluptates, eas obscurari saepe et obrui. Mihi enim satis est, ipsis non satis. Quis Aristidem non mortuum diligit? Suo enim quisque studio maxime ducitur.

Vitae autem degendae ratio maxime quidem illis placuit quieta. At iam decimum annum in spelunca iacet. Vitiosum est enim in dividendo partem in genere numerare. Quia nec honesto quic quam honestius nec turpi turpius. Est igitur officium eius generis, quod nec in bonis ponatur nec in contrariis. Quae similitudo in genere etiam humano apparet. An potest cupiditas finiri? Quid ergo aliud intellegetur nisi uti ne quae pars naturae neglegatur? Quid ergo hoc loco intellegit honestum?

Mihi enim erit isdem istis fortasse iam utendum.

Qui haec didicerunt, quae ille contemnit, sic solent: Duo
genera cupiditatum, naturales et inanes, naturalium duo,
necessariae et non necessariae.

Sed quid attinet de rebus tam apertis plura requirere? Sed mehercule pergrata mihi oratio tua. Profectus in exilium Tubulus statim nec respondere ausus; An vero displicuit ea, quae tributa est animi virtutibus tanta praestantia?

Restatis igitur vos; Quid ergo? Unum nescio, quo modo possit, si luxuriosus sit, finitas cupiditates habere. Itaque ab his ordiamur. Respondeat totidem verbis. Septem autem illi non suo, sed populorum suffragio omnium nominati sunt. Quae tamen a te agetur non melior, quam illae sunt, quas interdum optines. Cuius similitudine perspecta in formarum specie ac dignitate transitum est ad honestatem dictorum atque factorum.

Traditur, inquit, ab Epicuro ratio neglegendi doloris. Causa autem fuit huc veniendi ut quosdam hinc libros promerem. Hanc ergo intuens debet institutum illud quasi signum absolvere. Utrum igitur tibi litteram videor an totas paginas commovere? Quid turpius quam sapientis vitam ex insipientium sermone pendere? Num igitur utiliorem tibi hunc Triarium putas esse posse, quam si tua sint Puteolis granaria?

Hoc est non modo cor non habere, sed ne palatum quidem. At, illa, ut vobis placet, partem quandam tuetur, reliquam deserit. Zenonis est, inquam, hoc Stoici. Bona autem corporis huic sunt, quod posterius posui, similiora. In qua si nihil est praeter rationem, sit in una virtute finis bonorum; Immo videri fortasse.

Qui autem de summo bono dissentit de tota philosophiae ratione dissentit. Sed emolumenta communia esse dicuntur, recte autem facta et peccata non habentur communia. Sed tu istuc dixti bene Latine, parum plane. Quid interest, nisi quod ego res notas notis verbis appello, illi nomina nova quaerunt, quibus idem dicant? Multoque hoc melius nos veriusque quam Stoici. Cur igitur easdem res, inquam, Peripateticis dicentibus verbum nullum est, quod non intellegatur? Post enim Chrysippum eum non sane est disputatum. Facillimum id quidem est, inquam. Nonne igitur tibi videntur, inquit, mala? Sed quid sentiat, non videtis.

Age nunc isti doceant, vel tu potius quis enim ista melius?

Atque omnia quidem scire, cuiuscumque modi sint, cupere
curiosorum, duci vero maiorum rerum contemplatione ad
cupiditatem scientiae summorum virorum est putandum.

Immo istud quidem, inquam, quo loco quidque, nisi iniquum postulo, arbitratu meo. Sed fortuna fortis; Expressa vero in iis aetatibus, quae iam confirmatae sunt. Aliter enim nosmet ipsos nosse non possumus. Tuo vero id quidem, inquam, arbitratu. Velut ego nunc moveor.

Ita fit beatae vitae domina fortuna, quam Epicurus ait exiguam intervenire sapienti.

Satis est ad hoc responsum. Et nemo nimium beatus est; Quod quidem iam fit etiam in Academia. Quae animi affectio suum cuique tribuens atque hanc, quam dico. Sed ne, dum huic obsequor, vobis molestus sim. Tertium autem omnibus aut maximis rebus iis, quae secundum naturam sint, fruentem vivere. Expectoque quid ad id, quod quaerebam, respondeas. Et hi quidem ita non sola virtute finem bonorum contineri putant, ut rebus tamen omnibus virtutem anteponant;

Et quidem iure fortasse, sed tamen non gravissimum est testimonium multitudinis. Hic nihil fuit, quod quaereremus. Tum Piso: Quoniam igitur aliquid omnes, quid Lucius noster? Quorum sine causa fieri nihil putandum est. Quod vestri non item.

Eorum enim omnium multa praetermittentium, dum eligant aliquid, quod sequantur, quasi curta sententia;

Sin eam, quam Hieronymus, ne fecisset idem, ut voluptatem illam Aristippi in prima commendatione poneret. Nam illud quidem adduci vix possum, ut ea, quae senserit ille, tibi non vera videantur.

Et si in ipsa gubernatione neglegentia est navis eversa, maius est peccatum in auro quam in palea. Non est enim vitium in oratione solum, sed etiam in moribus. Quis Pullum Numitorium Fregellanum, proditorem, quamquam rei publicae nostrae profuit, non odit? Haec para/doca illi, nos admirabilia dicamus. Quae ista amicitia est? Honesta oratio, Socratica, Platonis etiam.

An est aliquid, quod te sua sponte delectet? Non igitur potestis voluptate omnia dirigentes aut tueri aut retinere virtutem. Omnia contraria, quos etiam insanos esse vultis. Ab hoc autem quaedam non melius quam veteres, quaedam omnino relicta. Gloriosa ostentatio in constituendo summo bono. At certe gravius.

Quid de Platone aut de Democrito loquar? Nos quidem Virtutes sic natae sumus, ut tibi serviremus, aliud negotii nihil habemus. Dolor ergo, id est summum malum, metuetur semper, etiamsi non aderit; Audeo dicere, inquit. Quid est enim aliud esse versutum? Quacumque enim ingredimur, in aliqua historia vestigium ponimus. Sed quid sentiat, non videtis. Te enim iudicem aequum puto, modo quae dicat ille bene noris.

Quod si ita se habeat, non possit beatam praestare vitam sapientia. Videmusne ut pueri ne verberibus quidem a contemplandis rebus perquirendisque deterreantur? Conferam tecum, quam cuique verso rem subicias; Mihi vero, inquit, placet agi subtilius et, ut ipse dixisti, pressius. Nam quibus rebus efficiuntur voluptates, eae non sunt in potestate sapientis. Callipho ad virtutem nihil adiunxit nisi voluptatem, Diodorus vacuitatem doloris.

Iubet igitur nos Pythius Apollo noscere nosmet ipsos. Non minor, inquit, voluptas percipitur ex vilissimis rebus quam ex pretiosissimis. Quamquam id quidem, infinitum est in hac urbe; Prioris generis est docilitas, memoria; Apparet statim, quae sint officia, quae actiones. Quod ea non occurrentia fingunt, vincunt Aristonem; Inde sermone vario sex illa a Dipylo stadia confecimus. Videmus igitur ut conquiescere ne infantes quidem possint. Atque haec coniunctio confusioque virtutum tamen a philosophis ratione quadam distinguitur.

Iam enim adesse poterit. Eadem nunc mea adversum te oratio est. Cum audissem Antiochum, Brute, ut solebam, cum M. Negat esse eam, inquit, propter se expetendam. Iam illud quale tandem est, bona praeterita non effluere sapienti, mala meminisse non oportere? Ad eas enim res ab Epicuro praecepta dantur. Cur iustitia laudatur? Deinde disputat, quod cuiusque generis animantium statui deceat extremum. Sint ista Graecorum; Quamquam tu hanc copiosiorem etiam soles dicere.

Sin est etiam corpus, ista explanatio naturae nempe hoc effecerit, ut ea, quae ante explanationem tenebamus, relinquamus. Aliter enim nosmet ipsos nosse non possumus. Qui autem de summo bono dissentit de tota philosophiae ratione dissentit. Nec vero alia sunt quaerenda contra Carneadeam illam sententiam. Stoici scilicet. Quod idem cum vestri faciant, non satis magnam tribuunt inventoribus gratiam.

Quae diligentissime contra Aristonem dicuntur a Chryippo. Me igitur ipsum ames oportet, non mea, si veri amici futuri sumus. Ita prorsus, inquam; Ita fit beatae vitae domina fortuna, quam Epicurus ait exiguam intervenire sapienti.

Idem iste, inquam, de voluptate quid sentit? Indicant pueri, in quibus ut in speculis natura cernitur. Tum mihi Piso: Quid ergo? Tuo vero id quidem, inquam, arbitratu. Bestiarum vero nullum iudicium puto. Mihi vero, inquit, placet agi subtilius et, ut ipse dixisti, pressius. Non enim, si malum est dolor, carere eo malo satis est ad bene vivendum. Etenim semper illud extra est, quod arte comprehenditur.

Sunt enim prima elementa naturae, quibus auctis vírtutis quasi germen efficitur. Id Sextilius factum negabat. Verum tamen cum de rebus grandioribus dicas, ipsae res verba rapiunt; At ille non pertimuit saneque fidenter: Istis quidem ipsis verbis, inquit; Potius inflammat, ut coercendi magis quam dedocendi esse videantur. Id enim volumus, id contendimus, ut officii fructus sit ipsum officium. Cur igitur, cum de re conveniat, non malumus usitate loqui? Omnia contraria, quos etiam insanos esse vultis. Tu autem negas fortem esse quemquam posse, qui dolorem malum putet. Incommoda autem et commoda-ita enim estmata et dustmata appello-communia esse voluerunt, paria noluerunt.

Habes, inquam, Cato, formam eorum, de quibus loquor, philosophorum.

Bestiarum vero nullum iudicium puto. Profectus in exilium Tubulus statim nec respondere ausus; Apparet statim, quae sint officia, quae actiones. Mihi, inquam, qui te id ipsum rogavi? Fortitudinis quaedam praecepta sunt ac paene leges, quae effeminari virum vetant in dolore. Si id dicis, vicimus.

Se omnia, quae secundum naturam sint, b o n a appellare,
quae autem contra, m a l a.

Numquam hoc ita defendit Epicurus neque Metrodorus aut
quisquam eorum, qui aut saperet aliquid aut ista didicisset.

Ita enim vivunt quidam, ut eorum vita refellatur oratio. Igitur neque stultorum quisquam beatus neque sapientium non beatus. Simus igitur contenti his. Dic in quovis conventu te omnia facere, ne doleas. Eorum enim est haec querela, qui sibi cari sunt seseque diligunt. Videmus igitur ut conquiescere ne infantes quidem possint. Ut pulsi recurrant? Haec para/doca illi, nos admirabilia dicamus.

Itaque quae sunt eorum consolationes, quae cohortationes, quae etiam monita et consilia scripta ad summos viros! Erat enim apud eos, ut est rerum ipsarum natura, sic dicendi exercitatio duplex.

Sed tamen intellego quid velit.

Atque ab isto capite fluere necesse est omnem rationem bonorum et malorum. Quae quidem vel cum periculo est quaerenda vobis;

Illa sunt similia: hebes acies est cuipiam oculorum, corpore alius senescit; Si enim ad populum me vocas, eum. Quid est, quod ab ea absolvi et perfici debeat? Omnes enim iucundum motum, quo sensus hilaretur. Cupiditates non Epicuri divisione finiebat, sed sua satietate. Maximas vero virtutes iacere omnis necesse est voluptate dominante. Quid enim me prohiberet Epicureum esse, si probarem, quae ille diceret?

Audax negotium, dicerem impudens, nisi hoc institutum postea translatum ad philosophos nostros esset. Torquatus, is qui consul cum Cn. Sed plane dicit quod intellegit. Nemo nostrum istius generis asotos iucunde putat vivere. Nec vero alia sunt quaerenda contra Carneadeam illam sententiam. Itaque vides, quo modo loquantur, nova verba fingunt, deserunt usitata. Sin kakan malitiam dixisses, ad aliud nos unum certum vitium consuetudo Latina traduceret. Dicet pro me ipsa virtus nec dubitabit isti vestro beato M.

Reguli reiciendam; An vero, inquit, quisquam potest probare, quod perceptfum, quod. Ac tamen hic mallet non dolere. Qui autem diffidet perpetuitati bonorum suorum, timeat necesse est, ne aliquando amissis illis sit miser. Itaque in rebus minime obscuris non multus est apud eos disserendi labor. Quae similitudo in genere etiam humano apparet. Sit hoc ultimum bonorum, quod nunc a me defenditur; At hoc in eo M. Qui potest igitur habitare in beata vita summi mali metus? Et quod est munus, quod opus sapientiae?

Ne in odium veniam, si amicum destitero tueri. Huius ego nunc auctoritatem sequens idem faciam. Qualem igitur hominem natura inchoavit? Nemo igitur esse beatus potest. Sin tantum modo ad indicia veteris memoriae cognoscenda, curiosorum. Ita fit beatae vitae domina fortuna, quam Epicurus ait exiguam intervenire sapienti. Quae cum essent dicta, finem fecimus et ambulandi et disputandi. Quid enim de amicitia statueris utilitatis causa expetenda vides.

Ut, inquit, in fidibus pluribus, nisi nulla earum non ita
contenta nervis sit, ut concentum servare possit, omnes
aeque incontentae sint, sic peccata, quia discrepant, aeque
discrepant;

Quid est, quod ab ea absolvi et perfici debeat?

Saepe ab Aristotele, a Theophrasto mirabiliter est laudata per se ipsa rerum scientia; Age, inquies, ista parva sunt. Omnes enim iucundum motum, quo sensus hilaretur. Nummus in Croesi divitiis obscuratur, pars est tamen divitiarum. Aliter homines, aliter philosophos loqui putas oportere? Quae iam oratio non a philosopho aliquo, sed a censore opprimenda est. Sed quoniam et advesperascit et mihi ad villam revertendum est, nunc quidem hactenus;

Ut proverbia non nulla veriora sint quam vestra dogmata.

Quam tu ponis in verbis, ego positam in re putabam. Verba tu fingas et ea dicas, quae non sentias? Eaedem res maneant alio modo. Quid ergo attinet gloriose loqui, nisi constanter loquare? Haec para/doca illi, nos admirabilia dicamus. Eodem modo is enim tibi nemo dabit, quod, expetendum sit, id esse laudabile. Fortemne possumus dicere eundem illum Torquatum? Quamquam tu hanc copiosiorem etiam soles dicere. An eum discere ea mavis, quae cum plane perdidiceriti nihil sciat? Quod autem ratione actum est, id officium appellamus.

Possumusne ergo in vita summum bonum dicere, cum id ne in cena quidem posse videamur?

Nunc de hominis summo bono quaeritur; Nec enim, dum metuit, iustus est, et certe, si metuere destiterit, non erit; Sic, et quidem diligentius saepiusque ista loquemur inter nos agemusque communiter. Nunc ita separantur, ut disiuncta sint, quo nihil potest esse perversius. Quamquam non negatis nos intellegere quid sit voluptas, sed quid ille dicat. Eam tum adesse, cum dolor omnis absit;

Magni enim aestimabat pecuniam non modo non contra leges, sed etiam legibus partam. Mihi, inquam, qui te id ipsum rogavi? Quo modo autem philosophus loquitur? Qua ex cognitione facilior facta est investigatio rerum occultissimarum.

Tum Piso: Atqui, Cicero, inquit, ista studia, si ad imitandos summos viros spectant, ingeniosorum sunt; Quid ei reliquisti, nisi te, quoquo modo loqueretur, intellegere, quid diceret? Fortitudinis quaedam praecepta sunt ac paene leges, quae effeminari virum vetant in dolore. Negat enim summo bono afferre incrementum diem. Esse enim quam vellet iniquus iustus poterat inpune. Itaque primos congressus copulationesque et consuetudinum instituendarum voluntates fieri propter voluptatem; Summus dolor plures dies manere non potest? In quo etsi est magnus, tamen nova pleraque et perpauca de moribus. Quod cum accidisset ut alter alterum necopinato videremus, surrexit statim.

Cur iustitia laudatur?

Ut optime, secundum naturam affectum esse possit. Philosophi autem in suis lectulis plerumque moriuntur. Consequens enim est et post oritur, ut dixi. Cum praesertim illa perdiscere ludus esset. Illud dico, ea, quae dicat, praeclare inter se cohaerere. Ipse Epicurus fortasse redderet, ut Sextus Peducaeus, Sex. Quae cum magnifice primo dici viderentur, considerata minus probabantur. Restinguet citius, si ardentem acceperit.

Illa sunt similia: hebes acies est cuipiam oculorum, corpore alius senescit;
Quae enim cupiditates a natura proficiscuntur, facile explentur sine ulla iniuria, quae autem inanes sunt, iis parendum non est.
Cui vero in voluptate summum bonum est, huic omnia sensu, non ratione sunt iudicanda, eaque dicenda optima, quae sint suavissima.

Sit enim idem caecus, debilis.

Conferam tecum, quam cuique verso rem subicias; Illud quaero, quid ei, qui in voluptate summum bonum ponat, consentaneum sit dicere. Ergo, inquit, tibi Q. Utrum igitur tibi litteram videor an totas paginas commovere? An vero displicuit ea, quae tributa est animi virtutibus tanta praestantia? Consequentia exquirere, quoad sit id, quod volumus, effectum. Summae mihi videtur inscitiae. In qua si nihil est praeter rationem, sit in una virtute finis bonorum;

Servari enim iustitia nisi a forti viro, nisi a sapiente non potest. Memini vero, inquam; Quid dubitas igitur mutare principia naturae? Efficiens dici potest.

Odium autem et invidiam facile vitabis. Sin dicit obscurari quaedam nec apparere, quia valde parva sint, nos quoque concedimus; At eum nihili facit; Quod ea non occurrentia fingunt, vincunt Aristonem; Sed quid minus probandum quam esse aliquem beatum nec satis beatum? Tollitur beneficium, tollitur gratia, quae sunt vincla concordiae. Quid, quod homines infima fortuna, nulla spe rerum gerendarum, opifices denique delectantur historia? Teneo, inquit, finem illi videri nihil dolere.